Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΣΤΗΝ ΚΥΜΗ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ

Μετά την έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα στην Εύβοια τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα για τους Έλληνες. Η Εύβοια δεν διέθετε διακεκριμένα πρόσωπα την εποχή εκείνη, στην Φιλική Εταιρεία δε είχαν μυηθεί πολλοί λίγοι. Η κατάσταση των κατοίκων ήταν κακή, μια και στην περιοχή κατοικούσαν Τούρκοι οι οποίοι θεωρούντο άγριοι και από τους πιο αιμοσταγείς. Επί πλέον η οχύρωση που είχαν στα δύο κάστρα της Χαλκίδας και της Καρύστου ήταν πολύ καλή. Επί πλέον ο Διοικητής της Καρύστου ο Ομέρ Μπέης ήταν από τους πιο αδίστακτους και αιμοσταγείς Τούρκους.

ΑΠΟΓΡΑΦΗ 1834

ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΚΑΡΥΣΤΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 1834

Στην πρώτη στήλη είναι οι κάτοικοι ενώ στη δεύτερη οι οικογένειες.

ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΣ
(ΚΟΥΜΗΣ)..........................12.608...........3.246

1.Δ. Καρύστου (-ων).................2.824..............709

Κάρυστος ............................................929.................246
Πλατανιστός.......................................377.................101
Αντιά................................................. ..111...................28
Κόμιτον .................................................55...................13
Μπαρελαί .............................................16....................5
Δράμεσι..................................................82.................23
Κατσούφι ............................................104.................20
Δύμη .......................................................14...................4
Ζαχαιρία ...............................................46.................10
Αμυγδαλιά ............................................49...................9
Σχίζαλι..................................................48..................10
Καλλιανού.........................................230..................51
Ρούκλια..................................................5....................1
Άγ. Δημήτριος...................................158..................38
Γιαννίτσι..............................................63.................17
Πόθοι....................................................29...................7
Ασκούασι............................................16....................4
Μπαγιάτι...........................................44...................12
Στουμπέσι..........................................12.....................3
Θύμη..................................................15.....................3
Αλώπη...............................................27.....................7
Μελισσώνα......................................37......................8
Χεροδύναμος.....................................8......................2
Φρύγαις...........................................59....................15
Μπεζιάνοι......................................127....................32
Κατσαρόνι....................................138....................35
Μαμαλιά.........................................25......................5
Μαρμάσι.........................................(-)....................(-)
Πετσαγιά........................................(-)......................(-)

2.Δ. Στυρέων............1.022..................306

Στύρα..................................341..................107
Μονή Αγ. Τριάδος.............(-).....................(-)
Ραγούζη..............................55....................15
Αμυνού................................6.....................3
Τσοταίος.............................17....................4
Κουβέλαι.............................70...................21
Καραλαίοι..........................22....................6
Ποταμούνια.......................54..................17
Τσουναίος.........................33....................11
Ραπταίοι............................17....................4
Μεσοχώρια......................115..................32
Μετόχι Βύθουλου............(-)..................(-)
Αλμυροπόταμον..............55....................16
Ζάρκα..............................105...................30
Βίρα.................................132...................40

3.Δ. Δυστίων ..............2.419.........599

Δίστος..................................62...................14
Κοσκινά...............................78...................23
Μετόχι
Ζαπάντι............................101..................31
Κριεζά................................53..................17
Ζερπίσια............................91..................29
Καλέντζι..........................126..................36
Βελούσια..........................105..................30
Λέπουρα............................78..................22
Νικολέτα..........................46..................10
Λάλα..................................50..................11
Αχλαδερή........................110..................18
Μονή Καρυών................299..................60
Βαρυμπόπη........................8...................8
Μπούζι..............................51..................11
Άγ. Γεώργιος....................65..................14
Αγ, Θέκλη.........................25...................7
Ορολόγι............................88..................20
Αυλωνάρι......................261..................64
Πυρνάκι..........................53..................12
Κοίλη.................................71..................20
Μονή Λεύκα....................(-)..................(-)
Οκτωνιά..........................338..................73
Κουρβίνον.......................23...................5
Ανογί................................41..................10
Ορίον..............................125..................30
(Συμπεριλαμβάνει: Μουρτάρι
Κατσικιά)
Μονή Κούτσουρο................(-)..................(-)
Μονή Καταρράχτη.............(-)..................(-)
Μονή Γερμανού..................(-)..................(-)
Μονή Μεριάστης..................72..................25

4.Δ. Κούμης (Κυμαίων)......2.626................624

Κούμη.............................................1.608................397
Οξύλιθος..........................................276....................69
Κληματάρι.........................................31......................7
Κήπος................................................89....................24
Κουρούνη........................................177....................41
Ποταμιά..........................................168....................38
Ενορία............................................263....................64
Μονή Σωτήρος..................................8......................8
Μονή Μαντσάρη...............................6.....................6

5.Δ. Κοτυλαίων.............2.638................701

Κοτύλαιον (Κονίστραις).........252.................77
Καλημεριάνοι.........................965................247
(Συμπεριλαμβάνει: Γραμματικιάνοι
Κολιάνοι
Μελετιάνοι
Καρασαλιάνοι
Βίταλον
Χαροκόπου
Τραγιάνι
Ανδρονίκα
Καλλιανοί
Πύργος)
Κακολύρι.............................219.................51
Κάδι
Λασσά..................................177.................43
Επισκοπή............................126.................31
Δυρρεύματα.......................178.................50
Σπηληαίς..............................24..................6
Νομόδρι..............................196.................50
Βρύσι...................................96..................25
Νιοχώρι..............................14.....................4
Γάζια...................................58...................12
Μανίκια.............................113.................32
Μακρυχώρι.........................75.................21
Κρεμαστός.........................129................36
Μονή Αλίβανος...................16................16

6.Δ. Ταμυνέων.............1.079...............307

Ταμύναι (Αλιβέρι).............216................64
Τραχήλι.............................144................37
Παραμερίταις......................32.................9
Θαρούνια............................93................25
Παναγιά..............................55................13
Παρθένι..............................43................15
Άγ. Ιωάννης.....................109................33
Κουτσουμάλι....................(-).................(-)
Μονή Κορακίων...............(-)................(-)
Άγ. Λουκάς......................173...............50
Γαβαλά..............................76...............20
Βερόνικον..........................20................6
Κατακαλού........................46...............15
Κάτα..................................72...............20
Κάραβος.............................(-)...............(-)


Πρόκειται για την πρώτη άτυπη απογραφή που έγινε στα χρόνια του Όθωνα (1834-35) και βρήκε την Eλλάδα με 156.823 οικογένειες και 693.592 κατοίκους. Τα ονόματα των οικισμών παρατίθενται όπως ακριβώς προκύπτουν από τα τότε στοιχεία. Σε όσους δε οικισμούς δεν υπάρχει απογραφή ο πληθυσμός έχει υπολογισθεί στον μεγαλύτερο οικισμό που προηγείται.

ΒΑΣΙΛΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ

ΓΙΩΡΓΟΥ Ι. ΝΤΕΓΙΑΝΝΗ

ΒΑΣΙΛΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ Β. ΣΠΟΡΑΔΕΣ

Α.Ε.Μ. ΤΟΜΟΣ Ζ΄ 1960

ΟΠΩΣ ΤΑ ΠΕΡΙΕΓΡΑΨΕΝ Ο L. ROSS

O Γερμανός Λουδοβίκος ROSS είναι ο πρώτος καθηγητής της Αρχαιολογίας και Φιλολογίας (1837) στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Το 1843 που απολύθηκαν από τις θέσεις των όλοι οι Βαυαροί, έχασε την έδρα του. Αλλά του ίδρυσαν άλλη στη Χάλκη, όπου διορίσθηκε στα 1845. Την Ελλάδα ωστόσο δεν την ξέχασε. Από δω πήρε τα θέματα για πλήθος εργασίες του. Από αυτές μεταφράζομε τα Β. ταξίδια Σ.τ.Μ.

Στις 9 του Οκτώβρη (1941) μας έμεινε μόνο τέσσερεις ώρες ταξίδι για την Κύμη. Επισκεφτήκαμε πρώτα μια μεγάλη εκκλησία: της Αγίας Θέκλης απέναντι στο Αυλωνάρι, από την άλλη μεριά της ποταμιάς. Εδώ πριν λίγες ημέρες είχε γίνει εμποροπανήγυρη κι ήταν ακόμη αχάλαστες οί παράγκες Έπειτα περάσαμε από πυκνοκατοικημένες κοιλάδες στα πόδια ορεινών όγκων πού υψώνονται αριστερά κι ανήκουν στο συγκρότημα της Δίρφης. Το ταξίδι εδώ έμοιαζε θριαμβική πορεία. Από χωριό σε χωριό οι κάτοικοι συνόδευαν τους βασιλικούς ταξιδιώτες, οι άντρες. γύρω στο βασιλιά, οι γυναίκες γύρω στη βασίλισσα, οι πρώτοι εκθέτοντας και διηγώντας, οι τελευταίες τραγουδώντας και χορεύοντας. Στίς Κονίστρες και στον Καστροβαλά έκαμε κατάπληξη το αρχοντιλίκι, η πλούσια αληθινά μεγαλόπρεπη αρματωσιά πού φορούσαν οι πιο εύπορες γυναίκες. Βαριές χρυσοκέντητες φορεσιές φτιαγμένες στη Ρωσία και ζωσμένες στη μέση με πλατειές ζώνες κατάστικτες κουμπώνανε με ασημένια κλειδωτήρια.. Και στο κεφάλι χρυσοκεντυμένοι ανάεροι πέπλοι. Ολόκληρη ή κοιλάδα ζει κατά το πλείστο από την αμπελοκαλλιέργεια. Τούτης τα προϊόντα εξάγονται μέσον Κύμης στην Κωνσταντινούπολη καί στα Ρούσικα λιμάνια της Μαύρης θάλασσας, απ’ όπου τότες οι εύποροι καπεταναίοι εισάγουν ένα μέρος του κέρδους των σε τέτιο στολισμό για τις γυναίκες και τις θυγατέρες των.

Ένα κοστούμι αυτού του είδους στοιχίζει 600 ως 1000 τάλληρα (Τριάντα πάντα ως εξήντα χιλιάδες δρχ. σημερινές) αλλά διαρκεί βέβαια ύστερα μια ζωή και πιότερο, γιατί σπάνια το φορούν κι ή μόδα δεν αλλάζει. Αυτή ή χαρούμενη οχλοβοή φούντωσε πιο πολύ με την είσοδο στην πιο πολύκοσμη Κύμη. 0ι όμορφες νεώτερες — από γενιά — αδερφές της Κυμαίας Σίβυλλας με τα πλουσιώτατα στολίδια τους και τις καλλιτεχνικές κατατομές τους πού σπιθοβολούσαν από χαρά και ξάναμμα συνωθούνταν τόσο στριμωχτά γύρω στη βασιλική αμαζόνα για να της απλώσουν λουλούδια, ή, αν δε μπορούσαν να πλησιάσουν, τουλάχιστο για να χαϊδέψουν το άλογο της, ώστε το ευγενικό ζώο ανησυχούσε και στριφογύριζε κι έτσι ή βασίλισσα προ¬τίμησε να πεζέψη και να φτάση στην εκκλησία πιο πολύ σηκωτή από τα αλαλάζοντα κορίτσια παρά περπατώντας. Τα ίδια κι εδώ όπως τις προηγού¬μενες ημέρες στο Αλιβέρι και τ’ Αυλωνάρι πιάσανε το βράδυ χορό στην αυλή του σπιτιού πού μείναν οι Μεγαλειότητες τους, ενώ ο βασιλιάς είχε καλέσει τους νοικοκυραίους του τόπου και τους ρωτούσε για τ' αμπέλια τους, το εμπόριο και τη ναυτιλία τους.

Το άλλο πρωί αφήναμε την καλόκαρδη και φιλόξενη Κύμη και περ¬νώντας το ανθρακωρυχείο παίρνομε το δρόμο προς τα πιο ψηλά και τα πιο άγρια τμήματα της βουνοσειράς της Δέλφης. Δώδεκα ώρες κάμαμε να περάσωμε έρμα φαράγγια κι ήσυχα ησκιωμένα δάση, από ζαβοστρατιές και μονο¬πάτια ασχημάτιστα σε σημείο που κι αυτοί οι οδηγοί χάνανε πολλές φορές το δρόμο κι η συνοδεία μόνο με πυροβολισμούς μπορούσε να κρατη τη συ¬νοχή της. Η βασίλισσα κι οι κυρίες της ακολουθίας της υποχρεωθήκανε να προχωρούν πεζοπορώντας πολλά χιλιόμετρα, γιατί τα κουρασμένα άλογα δεν παρέχανε καμιά σιγουριά εκεί πού πατούσαν το μυτερό θρυψαλιασμένο πέ¬τρωμα ή τις απότομες πάντες των βράχων από γκρεμούς πού ανοίγανε κάτω να τα δεχτούν. Ωστόσο μας αποζημίωσε για όλα τα βάσανα του δρόμου η ομορφιά της κοιλάδας που συναντήσαμε κλεισμένη ολόγυρα με τις δασωμέ¬νες κορφές της βουνοσειράς, το χαρούμενο πράσινο των λόφων πού σκέπαζαν οι καστανιές κι η σοβαρότητα που κρατούσαν τα ευγενικά έλατα ντυμένα τη μαύρη τους φορεσιά. Από το πιο ψηλό σημείο—πιο ψηλά από 4.000 πόδια από της θάλασσας την επιφάνεια—χαίρεται κανείς να βλέπη ανάμεσα από τις λιγερές κορμοστασιές των ελατών, το συναρπαστικό θέαμα πού προβάλ¬λει σ' ολόκληρο το νότιο τμήμα της Ευβοίας, η Βοιωτία ως τον Ελικώνα κι η Αττική μ’ ένα μεγάλο κομμάτι της. Σε μια από τις πιο ψηλές γούβες περάσαμε μπρος σε καταβόθρα που καταχωνιάζονται όσα νερά κατρακυλούν από τα γύρω υψώματα, όταν λειώνουν — την άνοιξη — τα χιόνια. Ύστερα από οχτάωρη πορεία άνθρωποι και ζά απόκαμαν, ενώ το χωριό πού είχε οριστεί για το πρόγευμα, οι Στρόπωνες (ή Στρόπωνες, ίσως Στρόμβωνες) ήτανε μακριά ακόμη, κάτω σ’ ένα στενό φαράγγι που κατάληγε βορειοανατο¬λικά στη θάλασσα. Πεζέψαμε λοιπόν σε μια πηγή και σιγάσαμε την πείνα μας με ότι βρέθηκε, μαύρο ψωμί και λίγο τυρί πού είχαν εφόδιο οι οδηγοί. Αναζωογονημένοι ξεκινήσαμε και, σε άλλες δυο ώρες, φθάσαμε στο βουνοχώρι πού πηγαίναμε. Αυτουνού οι κάτοικοι, πιο πολύ οι γυναίκες, σπάνια ή ποτέ δεν επικοινώνησαν με τον άλλο κόσμο πού βρισκόταν πίσω από το βουνό - χαράκωμα τους.

Γι' αυτό κοιτάζανε τη βασιλική συνοδεία με άσβηστη περιέργεια. Μ' όλη μας την καρδιά θα περνούσαμε τη νύχτα στις Στρόπωνες. Αλλά είχανε στεί¬λει μπροστά, από πιο βολικό δρόμο, στη Στενή («το Στενϊ») τις αποσκευές. Και δεν έμενε παρά να καβαλικέψουμε ξανά και να κάμουμε άλλες τρεις ώρες δρόμο, ανάμεσα σε τόπους άγριας, βέβαια, ομορφιάς, κι ανάμεσα σ' ένα πυκνό καστανοδάσος διασελώνοντας όμως μια ράχη 3000 ποδιών και κατε¬βαίνοντας απότομες πλαγιές. Πεθαμένοι από την κούραση φτάσαμε στη Στενή, μικρό χωριό στα νοτιοδυτικά της βουνοσειράς, σχεδόν στην έξοδο ενός φαραγγιού απ' όπου αρχίζει ο κάμπος. Το χωριό πήρε το όνομα από το στενό φαράγγι. Μια που τα σπίτια ήταν πολύ μικρά ανάψανε φωτιά στο ύπαιθρο και καθήσαμε στο τραπέζι με τά πανωφόρια.

Από δω ως τη Χαλκίδα μέναν για τις 11 του Οκτώβρη πέντε ολόκλη¬ρες ώρες καβαλαρία στην αρχή ανάμεσα από λόφους, υστέρα από μια γυμνή κι ελάχιστα ελκυστική πεδιάδα με θέα δεξιά προς τον πορθμό της Εύβοιας και τις ακτές της Βοιωτίας. Μισή ώρα πριν από την πόλη βρήκαμε εργάτες που φυτεύοντας εν’ αμπέλι, σκοντάψανε σε πολλούς αρχαίους τάφους. Μόνο που ο στολισμός τους ήταν φτωχός. Μονάχα ένα συντρίμμι μικρού δοχείου από μαύρο χώμα ψημένο είχε στην ομαλή επιφάνεια παραστάσεις αξιοπρό¬σεχτες. Ανάμεσα σ' αυτές ήταν ένας Αίαντας σε μαχητική στάση με το όνομά του γραμμένο με χαρακτήρες της ρωμαϊκής εποχής ΑΙΑC.

Κατά το αρχικό πρόγραμμα έπρεπε από τη Χαλκίδα να γυρίσουμε στην Αθήνα. Aλλά ήταν τόσο γλυκειά ή θερμοκρασία του χινόπωρου και τόσο αναζωογονητική κι ευεργετική η απόλαυση του ταξιδιού κι οι ειδήσεις από την πρωτεύουσα τόσο ικανοποιητικές, ώστε οι Μεγαλειότητες τους άποφασίσανε να συνεχίσουν την εκδρομή προς τη Λαμία. Στείλαμε λοιπόν αγγελιο¬φόρο να πάη την εϊδηση στην Αθήνα και χρησιμοποιήσαμε την υπόλοιπη ημέρα στη Χαλκίδα κάνοντας ετοιμασίες για τη συνέχεια της εκδρομής.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΦΟΥΡΝΟΙ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΦΟΥΡΝΟΙ

Πριν από μερικές δεκαετίες σε κάθε γειτονιά των χωριών μας, υπήρχε κι ένας πετρόχτιστος φούρνος. Ήταν τα χρόνια εκείνα που η νοικοκυρά μόνη της ζύμωνε και φούρνιζε τα ψωμιά της οικογένειας, μια ή δυο φορές την εβδομάδα, ανάλογα με τα μέλη της οικογένειάς.
Η κατασκευή του ψωμιού γινόταν με προζύμι. Προζύμι που οι νοικοκυρές το έφτιαχναν με τον Αγιασμό του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου. Με τον Αγιασμό που έπαιρναν από την εκκλησία και λίγο αλεύρι έφτιαχναν το προζύμι που το κρατούσαν όλο το χρόνο για να φτιάχνουν ευωδιαστό ψωμί.
Πρωί-πρωί σηκώνονταν οι νοικοκυρές και ζυμώνανε το αλεύρι με το προζύμι, με λίγο αλάτι, λίγο λάδι και το απαιτούμενο νερό κι ύστερα σκεπάζανε τη σκάφη που είχε τη ζύμη με μια κουβέρτα μέχρι “ν’ ανέβει», «να φουσκώσει». Μετά έφερναν τα ξύλα στο φούρνο και τον άναβαν μέχρι να πυρώσει. Όταν καίγονταν τα τραβούσαν στις άκρες του φούρνου.
Όταν η ζύμη ανέβαινε οι νοικοκυρές έπλαθαν τα ψωμιά, σε μακρόστενο σχήμα και τα τοποθετούσαν στην «πενακουτή». Μάλιστα τα χάραζαν στο πάνω μέρος. Στη συνέχεια με το ξύλινο φτυάρι έβαζαν ένα-ένα τα ψωμιά στο φούρνο κι έκλειναν το πορτάκι του. Όταν τα ψωμιά ήταν πια έτοιμα τα έβγαζαν ένα-ένα με το φτυάρι και τα απλώνανε στην πενακουτή για να τα μεταφέρουν στο σπίτι. Μοσχοβολούσε όλη η γειτονιά εκείνη τη στιγμή.
Μπορεί αυτή η ετοιμασία να ήτανε πολύ κουραστική αλλά εκείνα τα χρόνια στο χωριό τρώγανε πολύ πιο νόστιμο και πιο υγιεινό ψωμί.
Στους φούρνους εκτός από το ψωμί οι νοικοκυρές έψηναν τα γλυκά τους, (κουραμπιέδες, κουλούρια, τσουρέκια, μπακλαβάδες και τόσα αλλά) καθώς φαγητά (γεμιστά, γκιουβέτσια και άλλα).
Ο Φούρνος έδινε στο χωριό το δικό του μήνυμα, το δικό του χρώμα. Ήταν η χαρά της νοικοκυράς να φουρνίζει τα ψωμιά, τα γλυκά, τα φαγητά. Έβαζε όλη της την τέχνη για το καλύτερο αποτέλεσμα. Ιεροτελεστία ολόκληρη. Σήμερα η μία γειτόνισσα, αύριο η άλλη. Από μέρες έκλειναν τη σειρά τους στον φούρνο. Τις γιορτές μάλιστα δούλευε όλη μέρα, για να προφθάσουν όλες οι νοικοκυρές και το ψωμί και τα γλυκά. Με πόση αγάπη και τέχνη άρπαζαν οι μανάδες μας το καρβέλι και μας έκοβαν εκείνες τις φέτες που μοσκοβολούσαν. Η γλυκιά μυρωδιά του συνοδευόμενη από φρέσκο τυρί μέχρι και σήμερα γαργαλάει τα ρουθούνια μας.
Το Ψωμί από αρχαιοτάτων χρόνων ήταν βασικό είδος διατροφής. Σήμερα εξακολουθεί να είναι όχι μόνο από τα πιο βασικά αλλά και από τα πιο εύγεστα τρόφιμα. Μια μεγάλη ποικιλία ψωμιών είναι στην διάθεση των καταναλωτών καθημερινά. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν μπορούν να φθάσουν τη γεύση και την μοσχοβολιά του ψωμιού εκείνου.
Οι φούρνοι ερήμωσαν, άλλοι γκρεμίσθηκαν και μερικοί συντηρήθηκαν και αποτελούν διακοσμητικό στοιχείο της αυλής του σπιτιού. Τα μπάρμπεκιου ήρθαν να αντικαταστήσουν τους παραδοσιακούς πέτρινους φούρνους. Όσοι απέμειναν ας τους συντηρήσουμε για να δείξουμε στα παιδιά μας, την ιστορία μας, την παράδοσή μας, την κουλτούρα μας.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Ο ΤΡΥΓΗΤΗΣ

(Οι φωτογραφίες είναι από της "Μεγάλες μέρες Νεμέας" που γιορτάζονται κάθε χρόνο το πρώτο Σαβατοκύριακο του Σεπτέμβρη)

Τρύγος
Ποίημα Γιάννη Ρίτσου

Ἄσπρα σπίτια, κάτασπρα,
τὰ βερικοκιὰ τὰ κεραμίδια,
γαλανὰ παραθυρόφυλλα,
τ' ἄλογα τὰ κανελιὰ μὲς στὸν αὐλόγυρο,
τ' ἄσπρα μὲς στὸ πράσινο,
τὰ μπαλκόνια μάλαμα καὶ θάλασσα.
Τὰ μουλάρια στὸν ἀνήφορο τῆς πέτρας,
καὶ τὰ γαϊδουράκια μὲς στ' ἀγκάθια,
ψάθες καὶ μαχαίρια καὶ καλάθια μὲς στ' ἀμπέλια
γέλια.

Δάχτυλα καὶ γόνατα,
στήθια καὶ σαγόνια
μὲς στὸ μοῦστο ματωμένα,
κόκκινες φωτιὲς κι ἱδρώτας,
στὶς κατηφοριὲς
τὸ χρυσὸ κακάρισμα τῆς κότας.

Κι ὅπως γαλανίζει τὸ βραδάκι,
τὸ μαβί, τὸ βιολετί,
νὰ κι ἡ Παναγιὰ στὴ δημοσιά,
πλάι στὰ κάρα, στὰ κουδούνια, στὰ σταμνιὰ
καὶ στὰ κλαδωτὰ μαντίλια,
νά τη ἡ Παναγιὰ
νὰ κρατάει στὴν ἀσημένια της ποδιὰ
πέντε ὀκάδες κόκκινα σταφύλια.

ΤΣΙΡΙΤΡΟ
Ποίημα Ζαχαρία Παπαντωνίου

Σε μια ρώγα από σταφύλι
έπεσαν οχτώ σπουργίτες
και τρωγόπιναν οι φίλοι.
Τσίρι τίρι, τσιριτρό,
Τσιριτρί τσιριτρό.

Εχτυπούσανε τις μύτες
και κουνούσαν τις ουρές,
κι είχαν γέλια και χαρές.
Τσίρι τίρι, τσιριτρό,
Τσιριτρί τσιριτρό.

Πώπω, πώπω, σε μια ρώγα
φαγοπότι και φωνή!
την αφήκαν αδειανή.
Τσίρι τίρι, τσιριτρό,
Τσιριτρί τσιριτρό.

Και μεθύσαν κι όλη μέρα
πάνε δώθε, πάνε πέρα,
τραγουδώντας στον αέρα.
Τσίρι τίρι, τσιριτρό,
Τσιριτρί τσιριτρό.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Ο ΤΡΥΓΗΤΗΣ

Ο ένατος μήνας του έτους. Έχει 30 ημέρες και είναι ο πρώτος μήνας του φθινοπώρου. Το όνομά του το οφείλει στο λατινικό αριθμητικό septum (= επτά) και ήταν ο έβδομος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου.
Τρυγητής είναι η πιο γνωστή και διαδεδομένη ονομασία του Σεπτέμβρη, μια και η κύρια αγροτική ασχολία είναι ο τρύγος. Έτσι ο μήνας από την αρχαιότητα ακόμη στα ψηφιδωτά εικονίζεται ως τρυγητής με το πλεκτό κοφίνι, να πατάει ξυπόλητος σταφύλια στο πατητήρι, περιστοιχισμένος με άνδρες και γυναίκες σε πλήρη ευθυμία.
Η γοητεία του κρασιού ξεκινάει από αρχαιοτάτων χρόνων και το αμπέλι υπήρχε από τους προϊστορικούς χρόνους. Η Κύμη έχει μεγάλη ιστορία με την αμπελοκαλλιέργεια, με την παραγωγή του κρασιού. Μια ιστορία που σταμάτησε γύρω στο 1945 όταν έγινε η τελευταία εξαγωγή κρασιών. Τα περισσότερα κτήματα ήταν αμπέλια και για μεγάλο χρονικό διάστημα του έτους, οι κάτοικοι ασχολούνταν με τις εργασίες της αμπελοκαλλιέργειας και της παραγωγής του κρασιού. Φυλλοξήρα όμως κατάστρεψε το σύνολο των αμπελιών όλης της περιοχής. Από τότε συστηματική αμπελοκαλλιέργεια δεν ξανάγινε στην περιοχή μας.
ΘΕΡΟΣ- ΤΡΥΓΟΣ-ΠΟΛΕΜΟΣ. Τρεις λέξεις που τις ακούμε συνέχεια, λέξεις που προσδίδουν στην έννοια του τρύγου κούραση, μόχθο, αγωνία, ξενύχτι. Η προσδοκία όμως της δημιουργίας, της παραγωγής του νέου κρασιού, μετέτρεπε την κούραση σε χαρά και τραγούδι.
Η αμπελοκαλλιέργεια έχει πολλές και δύσκολες εργασίες κατά τη διάρκεια όλου του έτους. Βαθύ σκάψιμο το λεγόμενο «στρέμμα», ξελάκκωμα, κλάδεμα, ξεφύλλισμα, ράντισμα, θειάφισμα, κόπρισμα κι ένα σωρό άλλες εργασίες απαραίτητες στην ανάπτυξη του αμπελιού.
Για τον τρύγο οι προετοιμασίες άρχιζαν από το καλοκαίρι με τους βαρελάδες να επισκευάζουν συστηματικά και με προσοχή τα βαρέλια.. Καλό «ντουγάρισμα», καινούργια στεφάνια όπου χρειάζονταν, γέμισμα με νερό επί πολλές ημέρες για να «στανιάρουν», καλό πλύσιμο με νερό και αρωματικά φυτά για να πάρουν ωραία μοσχοβολιά. Καθάριζαν και μερεμετούσαν τα πατητήρια ούτως ώστε όταν θα ερχόταν η ώρα του τρύγου να είναι όλα έτοιμα.
Ο τρύγος άρχιζε μετά του Σταυρού στις 14 του Σεπτέμβρη και διαρκούσε όλο τον Οκτώβρη.
Πανηγύρι ο τρύγος. Μέρες χαράς. Όλοι, μικροί – μεγάλοι, με ακονισμένα μαχαίρια, κλαδευτήρια, κατσούνια στο χέρι, τρυγούσαν τσαμπί το τσαμπί, ρώγα, τη ρώγα. Έσκυβαν ευλαβικά μπροστά σε κάθε κλήμα, να πάρουν το σταφύλι χωρίς να λαβώσουν τα κλαδιά, να αφαιρέσουν τις ξερές και σάπιες ρώγες. Οι κοφίνες γέμιζαν η μία μετά την άλλη. Γρήγορα για να μην πιάσει ο καιρός. Γιατί άμα βρέξει προτού τρυγήσεις, χάθηκε ο κόπος μιας ολόκληρης χρονιάς.
Στους δρόμους τα άλογα και τα γαϊδουράκια πηγαινοέρχονταν φορτωμένα με καλάθια γεμάτα σταφύλια που τα άδειαζαν απευθείας στα πατητήρια. Έριχναν τα σταφύλια στο πατητήρι και άρχιζε άλλο πανηγύρι. Ξυπόλητοι, οι πιο δυνατοί άνδρες, γιατί ήταν δουλειά επίπονη και κουραστική, με γέλια και τραγούδια, πατούσαν, χόρευαν πάνω στα σταφύλια, μέχρι να τρέξει ο μούστος, να μεθύσουν όλοι από τις μυρουδιές. Τον πρώτο μούστο τον έπαιρνε η νοικοκυρά , να τον βράσει για να κάνει μουσταλευριά, μουστοκούλουρα, σουτζούκια, πετιμέζι, χαϊμαλιά. Τα σπίτια γέμιζαν με χίλια καλά, τα κατώγια μοσχομύριζαν μούστο. Και βέβαια δεν έλειπαν τα πειράγματα για το ποιος θα κάνει το καλύτερο κρασί. Άλλες χαρές.
Ο μούστος μεταγγιζόταν σε ξύλινα μεγάλα βαρέλια, με προσοχή ν μην χαθεί ούτε σταγόνα. Έκλειναν τα βαρέλια με μια χούφτα από κλαδιά θυμαριού, για να ανασαίνει το βαρέλι, να αρχίσει η ζύμωση του κρασιού. Σαράντα μέρες μετρούσαν από τη μέρα αυτή για να ανοιχθεί το πρώτο γιοματάρι.
Μετά το πάτημα, τα υπολείμματα των σταφυλιών έμπαιναν στη στροφυλιά για να βγει μέχρι και η τελευταία σταγόνα του μούστου.
Αφού κρατούσαν όσο κρασί ήθελαν για την οικογένειά τους το υπόλοιπο πήγαινε για εξαγωγή. Γάλλοι έμποροι ερχόντουσαν για το σκοπό αυτό και μέσω της Παραλίας της Κύμης το έστελναν σ’ όλα τα Μεσογειακά λιμάνια κι έφθαναν μέχρι τη Γαλλία . Η κυριότερη ποικιλία ήταν το περίφημα μαύρο Σαββατιανό η λεγόμενη «Μαυροκουντούρα». Επίσης άλλες ποικιλίες ήταν το ραζακί, ροδίτης, μοσχάτα, ασπροκουντούρα, σιδερίτης. Μονάδα μέτρησης ήταν η Βαρέλα που ισοδυναμούσε με 54 οκάδες.
Σήμερα είναι δύσκολο να ανθίσει και πάλι η αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή της Κύμης. Τα πέτρινα πατητήρια τα χαλάσαμε ή τα μετατρέψαμε σε μικρά δωμάτια για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των οικογενειών μας. Τα ξύλινα βαρέλια, μικρά ή μεγάλα, που είχαν στα κατώγεια οι γονείς μας έγιναν ξύλα για τις σόμπες. Βαρέλια που δυστυχώς δεν κρατήσαμε κανένα για να μας θυμίζει την ιστορία της αμπελοκαλλιέργειας. Μια ιστορία η οποία έφυγε χωρίς να κρατήσουμε τίποτα.

Οι αμπελώνες και τα κρασιά της Νεμέας
Όπου και να περιπλανηθείτε στην περιοχή της Νεμέας θα βρείτε αμπέλια। Είναι η μεγαλύτερη αμπελουργική ζώνη της Ελλάδος, που οι αμπελώνες αρχίζουν από τα 25० μέτρα και σκαρφαλώνουν μέχρι τα 800 μέτρα। Κυρίαρχο σταφύλι το Αγιωργίτικο, εκλεκτό, πανέμορφο και περιζήτητο που δίνει μεγάλη γκάμα κρασιών। Θα βρείτε οινοποιία, φτιαγμένα με μεράκι και καλό γούστο, ανθρώπους πρόθυμους να σας ξεναγήσουν στους υπέροχους αμπελώνες και στα οινοποιία, να σας μυήσουν στο σαγηνευτικό κόσμο του κρασιού। Να συμμετέχεις στον τρύγο, στη διαδικασία παραγωγής του κρασιού, να δοκιμάσεις τις υπέροχες ποικιλίες κρασιών που παράγουν।

ΦΙΛΟΓΕΛΩΣ

ΦΙΛΟΓΕΛΩΣ.

Είναι μια συλλογή με 265 ανέκδοτα – αστείες ιστορίες περισσότερο -  που έχουν διασωθεί από την αρχαιότητα. Αποδίδονται στον Ιεροκλή και τον Φιλάγριο τον Γραμματικό.  Σκωπτικά τα περισσότερα, θυμίζουν περισσότερο τα ποντιακά σήμερα. Ανάμεσά τους υπάρχουν και μερικά που αναφέρονται στους Κυμαίους. Βέβαια αφορούν την Αιολική Κύμη της Μικράς Ασίας. Παραθέτω τα ανέκδοτα αυτά τόσο στην αρχική τους διάλεκτο, όσο και σε μετάφραση. Η γραφή και ο τονισμός προπάθησα να είναι όσο το δυνατόν όπως στο κείμενο του βιβλίου, όσο βέβαια το επιτρέπουν τα μονοτονικά σημερινά συστήματα των υπολογιστών.

1. Εν Κύμη επισήμου τινός κηδευομένου προσελθών τις ηρώτα τους όψικεύοντας• Τις ό τεθνηκώς;  εις δε Κυμαίος στραφείς υπεδείκνυε λέγων  Εκείνος ο επί της κλίνης ανακείμενος.

1. Στην Κύμη γινόταν η κηδεία κάποιου επισήμου. Πλησίασε τότε κάποιος και ρωτούσε τους παρευρισκόμενους: «Ποιος πέθανε;» Ένας Κυμαίος στράφηκε τότε προς το μέρος του και του είπε δείχνοντας του με το χέρι: «Εκείνος που κείτεται πάνω στο νεκροκρέβατο».

2. Κυμαίω ίππον πιπράσκοντι προσελθών τις ήρώτα, εί πρωτοδόλος ό ίππος, τον δε είπόντος, ότι δευτεροβολεί• έφη• Πώς οίδας; ο δε είπεν "Οτι άπαξ εμέ κάτω έβαλε και άπαξ τον πατέρα μου.

2.  Κάποιος ρώτησε έναν Κυμαίω  που ήθελε να πουλήσει ένα άλογο αν αυτό ήταν πρωτοβόλο [αν είχε αλλάξει τα πρώτα του δόντια]. Κι όταν αυτό απάντησε ότι ήταν δευτεροβόλο, ο άλλος τον ρώτησε: «Πώς το ξέρεις;» Και ο σχολαστικός απάντησε: «Επειδή μας έριξε κάτω, μια φορά εμένα και μια τον πατέρα μου».

3. Κυμαίος οικίαν πωλών λίθον εξ αυτής εκδαλών εις δείγμα περιέφερεν.

3. Ένας Κυμαίος που ήθελε να πουλήσει το σπίτι του γύριζε και έδειχνε μια πέτρα απ’  αυτό.

4. Κυμαίος ίππον πιπράσκων ήρωτήθη, μή δειλός είη.  ό δέ άπεκρίνατο•  Ού μα την σωτηρίαν μου  εν τή φάτνη γαρ μόνος είστήκει.

4. Ένας Κυμαίος που ήθελε να πουλήσει το άλογό του, τον ρώτησαν μήπως αυτό είναι φοβιτσιάρικο. Και εκείνος απάντησε: «Όχι στ’  ορκίζομαι στη ζωή του πατέρα μου. Στο στάβλο μόνο του έμενε».

5. Κυμαίος κλεψιμαία ιμάτια άγοράσας δια το μή γνωρισθήναι έπίσσωσεν αυτά.

5. ‘Ενας Κυμαίος αγόρασε κλεμμένα ρούχα και για να μην τ’  αναγνωρίσουν τα άλειψε με πίσσα.

6. Κυμαίος άλωνα μεγάλην ποιήοας έστησεν άντικρυς τήν γυναίκα αυτού και ήρώτα, ει βλέπει αυτόν, τής δέ ειπούσης, ότι μόλις αυτόν βλέπει, έφη εκείνος.  'Αλλ' έγώ εις καιρόν τηλικαύτην ποιήσω άλωνα, ίνα μήτε έγώ σέ μήτε σύ έμέ ίδης.

6. Ένας Κυμαίος έφτιαξε ένα μεγάλο αλώνι. Έβαλε μετά απέναντι τη γυναίκα του και τη ρώτησε αν τον βλέπει Αυτή απάντησε ότι μόλις που τον βλέπει και τότε εκείνος είπε: «Τότε εγώ, μόλις μπορέσω, θα φτιάξω ένα αλώνι τόσο μεγάλο που δεν θα μπορούμε να δούμε ο ένας τον άλλον».

7. Κυμαίος επιζητών φίλον έκάλει αυτόν προ τής οικίας όνομαστί. έτερου δέ είπόντος.  Ύψηλότερον φώνησον, ίνα άκούση - άφείς τό όνομα, ό ήδει, έβόα,  Υψηλότερε.

7. Ένας Κυμαίος που έψαχνε έναν φίλο του πήγε μπροστά απ' το σπίτι του και τον φώναζε με τ' όνομα του. Κάποιος άλλος που τον άκουσε του είπε: «Φώναξε δυνατότερα για να σ' ακούσει». Κι αυτός σταμάτησε να λέει το όνομα και φώναξε: «Δυνατότερα».

8. Κυμαίος δανειστού οικία έπιβουλεύων και θέλων τα μείζονα δάνεια κλέψαι τά βαρύτερα χαρτία έπελέγετο.

8. Ένας Κυμαίος μπήκε στο σπίτι κάποιου δανειστή και θέλοντας να κλέψει τα μεγαλύτερα χρεόγραφα έπαιρνε τα πιο βαριά χαρτιά.

9. Κυμαίων την πόλιν τειχιζόντων εις τών πολιτών Λολλιανός καλούμενος δύο κορτίνας ιδίοις έτείχισεν άναλώμασι. πολεμίων δέ έπιστάντων όργισθέντες oι Κυμαϊοι συνεφώνησαν, ίνα τό Λολλιανοϋ τείχος μηδεις φυλάξη άλλ' εκείνος μόνος.

9. Όταν οι Κυμαίοι έχτιζαν τείχος γύρω απ' την πόλη τους, ένας απ' αυτούς, με τ' όνομα Λολλιανός, έχτισε δύο οχυρώματα με δικά του έξοδα. Ενοχλημένοι απ' αυτό, οι Κυμαίοι συμφώνησαν, ενώ κάποιοι εχθροί ήταν έτοιμοι να τους επιτεθούν, να μη φυλάξει κανένας το τείχος του Λολλιανού παρά μόνον εκείνος.

10. Κυμαίοι προσδοκώντες εξ αποδημίας φίλον αυτών άξιότιμον και βουλόμενοι αυτόν εν τω βαλανείω δια καθαρού ύδατος τιμήσαι, μίαν έχοντες κολυμβήθραν, ταύτην ύδατος θερμού καθαρού πλήσαντες εν μέσω αυτής κάγκελλον τρητόν έβαλον, όπως τό ήμισυ του ύδατος καθαρόν τω προσδοκωμένω τηρήται φίλω.

10. Οι Κυμαίοι περίμεναν με ανυπομονησία έναν διακεκριμένο φίλο τους: Ήθελαν να τον τιμήσουν προσφέροντας του ένα μπάνιο με καθαρό νερό στο λουτρό. Είχαν  όμως μόνο μία στέρνα. Τη γέμισαν λοιπόν με καθαρό νερό και έβαλαν στη μέση της ένα κιγκλίδωμα για να διατηρηθεί το μισό νερό καθαρό για το φίλο που περίμεναν.

11. Κυμαίος έν τω κολυμβάν βροχής γενομένης δια τό μη βραχήναι εις τό βάθος κατέδυ.

11. Ενώ κολυμπούσε ένας Κυμαίος, άρχισε να βρέχει, και για να μη βραχεί έκανε μακροβούτι.

12. Κυμαίος θυρίδας αγοράζων ήρώτα, εί δύνανται προς μεσημβρίαν βλέπειν.

12. Ένας Κυμαίος πήγε ν' αγοράσει παράθυρα και ρωτούσε αν μπορούσαν να βλέπουν προς το Νότο.

13. Κυμαίος όνω επικαθήμενος παρά κήπον ώδευεν. ίδών ουν κλάδον συκής υπερέχοντα σύκων ωρίμων πεπληρωμένον έπελάβετο τού κλάδου, του δέ όνου ύπεκδραμόντος άπεκρεμάσθη, και του κηπουρού έρωτήσαντος, τί εκεί ποιεί κρεμάμενος, έλεγεν.  Έκ του όνου έπεσα.

13. Ένας Κυμαίος πάνω σ' ένα γάιδαρο προχωρούσε δίπλα σ' έναν κήπο. Κάποια στιγμή είδε ένα κλαδί γεμάτο με ώριμα σύκα. Έδωσε λοιπόν μια και πιάστηκε από κει. Το γαϊδούρι όμως προχώρησε κι αυτός έμεινε να κρέμεται απ' το κλαδί. Όταν ο κηπουρός τον ρώτησε τι κάνει εκεί κρεμασμένος, του είπε: «Έπεσα απ' το γάιδαρο».

14. Κυμαίος ίδών πρόβατον συμπεποδιαμένον και ούτω κειρόμενον είπεν.  Ευχαριστώ τω κουρεί μου, ότι ουδέποτε με δήσας έκειρεν.

14. Ένας Κυμαίος, μόλις είδε ένα πρόβατο να το έχουν δέσει για να το κουρέψουν, είπε: «Ευχαριστώ τον κουρέα μου γιατί ποτέ δεν μ' έδεσε για να με κουρέψει».

15. Κυμαίος του πατρός αύτού  άποδημήσαντος  εις βαρύ έγκλημα πεσών θανάτω  κατεδικάσθη. άπιών δέ παρεκάλει πάντας, ίνα ό πατήρ μή γνώ, έπεί μέλλει αυτώ θανάσιμους πληγάς έπιφέρειν.

15. Ένας Κυμαίος, ενώ έλειπε ο πατέρας του στα ξένα, έκανε ένα σοβαρό έγκλημα και καταδικάστηκε σε θάνατο. Βγαίνοντας απ' το δικαστήριο παρακαλούσε τους πάντες να μην το μάθει ο πατέρας του, γιατί θα τον χτυπούσε μέχρι θανάτου άμα γύριζε.

16. Ό αυτός, τινός αυτώ απόντος ότι Έσύλησάς με — Μη υποστρέψω, έφη ένθεν άπειμι, εί έσύλησα.

16. Ο ίδιος, όταν κάποιος τον κατηγόρησε ότι τον είχε κλέψει, πήρε όρκο: «Να μην επιστρέψω από κει όπου θα καταφύγω, αν σε έχω κλέψει».

17. Κυμαίον τις έπύθετο, που μένει Δρακοντίδης ό ρήτωρ. ό δε.  Μόνος ειμί, είπεν ει δε θέλεις, τήρει τό έργαστήριον, κάγώ άπελθών δείξω σοι.

17. Κάποιος ρώτησε έναν Κυμαίο πού μένει ο ρήτορας Δρακοντίδης. Κι ο Κυμαίος αποκρίθηκε: «Μόνος είμαι. Αν θέλεις όμως, πρόσεχε το εργαστήριο κι εγώ θα βγω να σου δείξω πού μένει».

18. Κυμαίος  έπ'  Αλεξάνδρεια τον πατρός αύτού αποθανόντος τό σώμα τοις ταριχευταίς δέδωκε. μετά δέ χρόνον έζήτει αυτό άπολαβείν. τον δέ έχοντος και άλλα σώματα και έρωτώντος, τί σημεϊον έχει ή του πατρός αυτού θήκη, άπεκρίθη.  Έβησσεν.

18. Ενός Κυμαίου ο πατέρας είχε πεθάνει στην Αλεξάνδρεια. Αυτός τότε έδωσε τη σορό του στους ταριχευτές. Μετά από καιρό ζήτησε να πάρει το ταριχευμένο σώμα. Ο ταριχευτής όμως, που είχε κι άλλα ταριχευμένα σώματα, τον ρώτησε τι σημάδι είχε το λείψανο του πατέρα του. Κι αυτός απάντησε: «Έβηχε».

19. Κυμαίος πύκτην ίδών πολλά τραύματα έχοντα ήρώτα, πόθεν έχει ταύτα. του δέ είπόντος Εκ του μύρμηκος - έφη•  Διά τί γάρ χαμαί  κοιμά;

19. Ένας Κυμαίος είδε έναν πυγμάχο γεμάτο ουλές και τον ρώτησε από πού τα είχε πάθει όλα αυτά. Αυτός απάντησε: «Απ' το μυρμήγκι». Κι ο Κυμαίος είπε: «Γιατί τέλος πάντων κοιμάσαι στο πάτωμα;»

20. Κυμαίος μέλι έπίπρασκεν. έλθόντος δέ τίνος και γευσαμένον και είπόντος, ότι πάνυ καλόν, έφη• Εί μή γάρ μύς ένέπεσεν εις αυτό, ουκ αν έπώλουν.

20. Ένας Κυμαίος πουλούσε μέλι. Κάποιος ήρθε, το δοκίμασε και είπε ότι είναι πολύ καλό. Ο Κυμαίος τότε είπε: «Πράγματι, εάν δεν έπεφτε ένα ποντίκι μέσα σ' αυτό, δεν θα το πουλούσα».

21. Κυμαίον νοσοϋντα άπήλπισεν ιατρός, ό δέ ύγιάνας περιέκαμπτε τον  Ίατρόν.  ερωτηθείς ούν την αίτίαν άπεκρίνατο. Είπόντος σου, ότι αποθνήσκω, αίσχύνομαι ζήσας.

21. Ένας Κυμαίος ήταν βαριά άρρωστος και ο γιατρός του δεν του έδινε καμία ελπίδα. Ο Κυμαίος όμως έγινε καλά και απέφευγε τον γιατρό. Όταν ο γιατρός ζήτησε να μάθει το λόγο, ο Κυμαίος απάντησε: «Ντρέπομαι γιατί ζω, ενώ εσύ μου είπες ότι θα πεθάνω».

22. Κυμαίος ιατρός άρρωστον τριταΐζοντα εις ήμιτριταίον περιστήσας τό ήμισυ τον μισθού άπήτει.

22. Ένας Κυμαίος γιατρός είχε έναν άρρωστο που έπασχε από τριταίο πυρετό. Όταν κατάφερε να τον κάνει ημιτριταίο, ζήτησε τη μισή αμοιβή του.

23. Κυμαίω ίατρώ  σχολαστικός προσελθών είπε.  Σοφιστά, όταν έκ του ύπνου άναστώ, έπί ήμιώριον  μετά τό ήμιώριον διύπνισον.

23. Ένας Κυμαίος πήγε στο γιατρό και είπε. Γιατρέ όταν σηκώνομαι από τον ύπνο, για μισή ώρα έχω σκοτοδίνες και μετά πάλι αισθάνομαι καλά. Και ο γιατρός του είπε: να περιμένεις μισή ώρα και μετά να σηκώνεσαι.

24. Κυμαίος ιατρός άπεγνωσμένον άρρωστον ένημάτισεν, έκέλευσε δε τά έκκεχωρημένα  ίδείν. τον δε δείξαντος και ειπόντος, ότι άπέθανεν, ό ιατρός μεθ'  όρκον άπεκρίνατο.  Ούτος ει μή έκλύσθη, έλάκησεν άν.

24. Ένας Κυμαίος γιατρός έδωσε σ' έναν ξεγραμμένο ασθενή του ένα κλύσμα θέλοντας να δει τι θα ' βγάζε. Όταν κάποιος του τα 'δειξε και του είπε ότι ο ασθενής πέθανε, ο γιατρός απάντησε παίρνοντας όρκο: «Με κλύσμα ή χωρίς κλύσμα θα έσκαζε».

25. Κυμαίος ιατρός τέμνων τινά δεινώς άλγούντα και βοώντα άμβλυτέραν σμίλην μετέλαβεν.

25. Ένας Κυμαίος γιατρός χειρουργούσε κάποιον κι αυτός πονούσε πολύ και φώναζε. Έτσι ο γιατρός πήρε ένα άλλο νυστέρι, λιγότερο κοφτερό.

26. Κυμαίοι δύο ίσχάδων κεράμια δύο έπρίαντο. τούτων δε ό έτερος τον έτερον λανθάνων ούκ έκ τον ίδιον, αλλ' έκ τον έτερον κατήσθιεν. ώς δέ τοις αλλήλων κατεχρήσαντο, έκαστος έπί τό ίδιον έπιστρέψας ευρεν αυτό κενόν, αλλήλων ουν έπιλαβόμενοι ήγοντο έπί τον άρχοντα, διαγνούς δέ ό άρχων έκέλευσε τά κενωμένα άλλάξαι και τάς τιμάς άλλήλοις άποδούναι.

26. Δύο Κυμαίοι αγόρασαν από ένα πανέρι ξερά σύκα Κι ο ένας έτρωγε κρυφά απ' το πανέρι του άλλου και όχι απ' το δικό του. Μόλις τελείωσαν ο ένας τα σύκα τον άλλου, κοίταξαν τα πανέρια τους και τα βρήκαν άδεια Έτσι προσέφυγαν στον δικαστή αλληλοκατηρούμενοι. Κι εκείνος διέταξε να ανταλλάξουν τα άδεια πανέρια κι ο καθένας να δώσει στον άλλο τα λεφτά που είχε πληρώσει.

27.  Έν Κύμη δημαγωγός έν εκκλησία κατηγορηθείς. "Ανδρες,  έφη, πολίται, εί μέν κατεψευσμένοι μου τάς διαβολάς είσιν ούτοι, γένοιτο αύτοίς παρ' υμών καταγνωσθήναι. εί δέ τι έγώ τούτων πεποίηκα, πάντων υμών καθήμενων έμοί  μόνω το θέατρον έπιπέσοι.

27. Στην Κύμη ένας δημαγωγός κατηγορήθηκε μπροστά στην Εκκλησία του Δήμου. «Συμπολίτες», είπε, «εάν αποδειχτεί ότι οι κατήγοροι μου λένε ψέματα, θέλω να τους απαγγείλετε κατηγορία. Αν όμως αποδειχτεί ότι εγώ έχω κάνει κάτι απ' αυτά για τα οποία με κατηγορούν. τότε όλοι εσείς να μείνετε καθισμένοι στη θέση σας και το θέατρο να πέσει μόνο επάνω μου».

28. Κυμαίος άρχων τοιαύτα κηρύγματα έκήρυξεν:  Οί έφοροι μετά την θυσίαν παραχρήμα τάς εαυτών βύρσας άναφερέτωσαν προς τον ιερέα. Οί δέ βουλευταί, έλθετε εις το βουλευτήριον και μή βουλεύεσθε. Οί δέ μάγειροι τά ίδια όστέα υπέρ το τείχος βαλλέτωσαν. Οί δέ σκυτεϊς μικρούς καλάποδας μή έχέτωσαν.

28. Ένας Κυμαίος δήμαρχος διακήρυξε κάποτε: «Ο έφοροι αμέσως μετά τη θυσία ας προσφέρουν τα δικά τους δέρματα στον ιερέα. Οι βουλευτές ας έρθουν στο βουλευτήριο και ας μη διαβουλευτούν. Οι μάγειρες ας πετάξουν τα δικά τους κόκαλα πάνω απ' το τείχος. Κι οι τσαγκάρηδες ας μην έχουν μικρά καλαπόδια».

29. Κυμαίοι εις ψηφοφορίαν άπαντήσαντες και γνόντες πολλούς έκ τών άλλων πόλεων άπολειφθέντας, αίτιωμένονς την άτραπόν Μή μωροί, έφασαν, έάν και ημείς εις το μέλλον ούκ έρχόμεθα;

29. Οι Κυμαίοι πήραν μέρος σε μια ψηφοφορία και ανακάλυψαν ότι πολλοί ψηφοφόροι από άλλες πόλεις δεν είχαν έρθει, με επιχείρημα τη μεγάλη απόσταση, «θα ' μαστε μήπως ανόητοι», είπαν, «αν δεν έρθουμε κι εμείς στο μέλλον;»

30. Κυμαίος ίατρός τετρωμένην κεφαλήν τέμνων ύπτιον θείς τον πάσχοντα ύδωρ εις το στόμα ένέβαλεν, ίνα ίδη, πότε διά του χειρουργηθέντος έκρεύσει.

30. Ένας Κυμαίος γιατρός που χειρουργούσε ένα τραυματισμένο κεφάλι τοποθέτησε τον τραυματία ανάσκελα και του έβαλε νερό στο στόμα για να δει πότε αυτό θα χυθεί απ' το χειρουργημένο μέρος.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ

Ο άνθρωπος πάντα, όταν ο τόπος που γεννήθηκε δεν του προσφέρει εκείνα που θέλει για να ζήσει μια ζωή υποφερτή και μέσα στα υπάρχοντα κοινωνικά πλαίσια, πασχίζει να βρει καλύτερη τύχη. Έτσι αρχίζει η μετακίνηση και η αναζήτηση καλύτερης τύχης. Όταν λέμε μετανάστευση, εννοούμε το φαινόμενο της μετακίνησης του πληθυσμού από την πατρική του γη ή σε ξένες χώρες (η λεγόμενη εξωτερική μετανάστευση) ή σε άλλο τόπο της ίδιας χώρας (η λεγόμενη εσωτερική μετανάστευση) με σκοπό πάντα, και στις δυο περιπτώσεις, την αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης. Η μετακίνηση αυτή του πληθυσμού παρουσιάζεται όταν το περιβάλλον κοινωνικό, οικονομικό κλπ., μέσα στο οποίο ζει και κινείται το άτομο, δεν του παρέχει τη δυνατότητα να εκπληρώσει τις επιδιώξεις του και να ικανοποιήσει τις φιλοδοξίες του.
Βρισκόμαστε στα τέλη του 18ου με αρχές του 19ου αιώνα. Η χώρα μετά από συνεχείς πολεμικές αναμετρήσεις και την κήρυξη σε πτώχευση του Κράτους από τον Χαρίλαο Τρικούπη του 1883 βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση. Ο κόσμος τα φέρνει πολύ δύσκολα σε μια χώρα οικονομικά εξουθενωμένη και πολιτικά αβέβαιη. Ο μύθος της “Γης της επαγγελίας”, διαπερνά απ’ άκρου σε άκρο όλη τη χώρα. Περίπου 25.000 άνθρωποι εγκαταλείπουν ετησίως τη χώρα και ξεκινούν για τη χώρα που υπόσχεται πλούτο και ευημερία, “ευκαιρίες” και στους λιγότερο τυχερούς, την Αμερική. Οι Έλληνες που μετανάστευαν στις υπερπόντιες χώρες, εκτός από τη σωματική ικανότητα, δε διέθεταν άλλο προσόν. Έφταναν στον Πειραιά και αντίκριζαν για πρώτη φορά θάλασσα και βαπόρια. Ήταν αγράμματοι, λίγοι είχαν τελειώσει το Δημοτικό, “άβγαλτοι” και αθώοι, στερημένοι άνθρωποι, πού δεν είχαν συνείδηση της δύναμής τους, ούτε φυσικά των δικαιωμάτων τους. Δηλαδή ήταν το κατάλληλο υλικό για εκμετάλλευση.
Οι Αμερικάνοι για δικούς τους ιστορικούς-εθνικούς λόγους έχουν καταβάλει προσπάθειες και έχουν καταγράψει (σε μεγάλο βαθμό) τους οργανωμένους μετανάστες που ήρθαν στην χώρα τους από τα τέλη του 19ο μέχρι τον 20ο αιώνα. Ο κύριος όγκος των μεταναστών ερχόταν μέσω της Νέας Υόρκης, του μητροπολιτικού κέντρου της Αμερικής. Οι επιβάτες της πρώτης και δεύτερης θέσης των ατμόπλοιων αφού περνούσαν ένα τυπικό έλεγχο από τις Αρχές και δεν υπήρχε κάποιο κώλυμα (πρόβλημα υγείας ή νομιμότητας) αποβιβάζονταν στο λιμάνι. Αντίθετα οι επιβάτες της τρίτης θέσης (στα πλοία της εποχής, η τρίτη θέση ήταν οι χώροι κάτω από το κατάστρωμα) μεταφέρονταν με βάρκες στη νήσο Ελις (Ellis Island) έξω από το λιμάνι της Νέας Υόρκης όπου λειτουργούσε μεγάλος μεταναστευτικός σταθμός. Εκεί εξετάζονταν από τις Αρχές, πιστοποιούνταν τα ταξιδιωτικά τους έγγραφα και περνούσαν από ιατρικό έλεγχο. Υπολογίζεται ότι από το 1880 έως το 1930 πάνω από 27,000,000 μετανάστες ήρθαν στην Αμερική από τους οποίους περίπου 20,000,000 εισήλθαν μεσω της νήσου Ελις (Ellis Island).
Από την περιοχή μας, με δεδομένες τις δύσκολες συνθήκες της εποχής, είναι γνωστό ότι αρκετοί συγχωριανοί μας ακολουθώντας το ρεύμα των καιρών, μετανάστευσαν προς τις Η.Π.Α. στις αρχές του 20ου αιώνα αναζητώντας μια καλύτερη τύχη και την ελπίδα ότι θα αποκτήσουν ότι χρειάζεται για να επιστρέψουν εφοδιασμένοι για μια καλύτερη ζωή. Προορισμός τους η πόλη που υπάρχουν συγγενείς, φίλοι και γνωστοί και απασχολούνται σε οποιαδήποτε δουλειά μπορούσαν κάτω από άθλιες πολλές φορές συνθήκες. Συνηθισμένα επαγγέλματα της εποχής είναι στιλβωτές υποδημάτων, λαντζιέρηδες, εργάτες μεταλλείων, βιομηχανικοί εργάτες, εργάτες σιδηροδρόμων, και πλανόδιοι πωλητές φρούτων, λαχανικών κ.λ.π. Πολλοί γύρισαν πίσω με ή χωρίς κάποιο «κομπόδεμα» ενώ άλλοι έμειναν εκεί, έκαναν οικογένειες, εξασφάλισαν μία σύνταξη ή χάθηκαν.
Από τα αρχεία των μεταναστών που πέρασαν από την νήσο Ελις (Ellis Island) προσπάθησα και βρήκα αρκετούς συγχωριανούς μας που μετανάστευσαν στην Αμερική (Η.Π.Α.) την περίοδο 1900 -1930. Ο μεταναστευτικός αυτός σταθμός άνοιξε τις πύλες του το 1892 και έκλεισε «ουσιαστικά» το 1924 όταν με νόμο των Η.Π.Α. περιορίσθηκε η μετανάστευση στους 164,000 ετησίως. Ο σταθμός αυτός έκτοτε λειτούργησε περισσότερο σαν κέντρο απέλασης των παράνομων στη χώρα μεταναστών.
Είναι σχεδόν βέβαιο ότι και άλλοι χωριανοί θα μετανάστευσαν στην Αμερική την ίδια περίοδο, μπορεί όμως να αποβιβάστηκαν σε άλλα λιμάνια όπως η Βοστόνη, η Φιλαδέλφεια, κ.λ.π. Επίσης, μερικοί ίσως δήλωσαν σαν τόπο καταγωγής-κατοικίας την Κύμη, την Εύβοια (συναντάται συχνά στα αρχεία) ή και την Αθήνα και όχι το χωριό μας από το οποίο ξεκίνησαν. Το σημαντικότερο βέβαια στοιχείο το οποίο δυσκολεύει την προσπάθεια ανεύρεσης είναι τα ελληνικά επίθετα όπως γράφονταν στα αγγλικά με διαφορετικούς κατά περίπτωση χαρακτήρες. Πολλές φορές εμφανίζονται εντελώς παραποιημένα ή λανθασμένα με αποτέλεσμα η προσπάθεια ανεύρεσης και καταγραφής να είναι αδύνατη ή να εμπεριέχει και λάθη.
Πιστεύω ότι ο πίνακας αυτός περιλαμβάνει αρκετούς από τους συγχωριανούς μας που μετανάστευσαν στις Η.Π.Α. στις αρχές του 20ου αιώνα και είναι εντυπωσιακός αν λάβουμε υπόψη τον πληθυσμό του χωριού , των δυσκολιών της εποχής και τις αντιξοότητες των ταξιδιών. Για όσους θέλουν να δουν περαιτέρω στοιχεία και γνωρίζουν αγγλικά μπορούν μέσω του internet να επισκεφτούν το δικτυακό τόπο www.ellisisland.org. όπου είναι καταγεγραμμένες σημαντικές και πολύ ενδιαφέρον πληροφορίες – ιστορικά στοιχεία.
Τα στοιχεία που καταγράφονται και θα δούμε στη συνέχεια, είναι:
1. Το όνομα του μετανάστη
2. Ο Τόπος της καταγωγής του
3. Η ηλικία του και το φύλο
4. Αν ήταν παντρεμένος ή όχι
5. Η ημερομηνία άφιξης στη Νέα Υόρκη
6. Το όνομα του πλοίου που ταξίδεψε
7. Το λιμάνι απ’ όπου αναχώρησε
Ακόμα δίδονται και κατάλογοι επιβατών των πλοίων.
Αυτοί οι πίνακες επιβατών παραπέμπουν συχνά σε παρέες μεταναστών από το ίδιο χωριό που συνταξίδευαν, γεγονός που όχι μόνο καταδεικνύει το μαζικό χαρακτήρα που είχε πάρει τότε η φυγή για τη γη της Επαγγελίας, αλλά και το οποίο, μέσα στην αγωνία τους για το άγνωστο, τόνωνε κάπως το ηθικό των μεταναστών να συνταξιδεύουν με φίλους, συγγενείς, συγχωριανούς ή έστω συντοπίτες. Ενδεικτικά θέλω να αναφέρω ότι με το πλοίο King Alexander που έφθασε στην Αμερική στις 28-2-1921 βρίσκονταν τουλάχιστον 15 συγχωριανοί μας, όλοι άνδρες.

Α/Α ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΕΤΟΣ ΕΤΩΝ ΑΦΙΞΗ ΗΠΑ ΛΙΜΑΝΙ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗΣ ΠΛΟΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
1 ΑΜΠΕΛΙΩΤΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1921 24 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΑΓΑΜΟΣ
2 ΑΡΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1912 19 17/4/1912 GENOA Cincinnati ΑΓΑΜΟΣ
3 ΑΡΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1921 27 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
4 ΑΡΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 27 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
5 ΒΑΡΛΑΜΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1909 24 13/5/1909 ΠΑΤΡΑ ARGENTINA ΑΓΑΜΟΣ
6 ΒΑΡΛΑΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1912 30 6/10/1912 LE HAVRE FRANCE Rochambeau ΕΓΓΑΜΟΣ
7 ΒΑΡΛΑΜΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1919 48 29/12/1919 Naples President Wilson ΕΓΓΑΜΟΣ
8 ΓΕΩΡΓΟΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1916 43 19/1/1916 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
9 ΓΕΩΡΓΟΥΣΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 28 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
10 ΓΕΩΡΓΟΥΣΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1921 40 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
11 ΓΕΩΡΓΟΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1915 30 12/11/1915 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
12 ΓΕΩΡΓΟΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1921 36 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
13 ΔΗΜΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ 1912 19 6/10/1912 ΓΑΛΛΙΑ Rochambeau ΑΓΑΜΟΣ
14 ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 29 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΑΓΑΜΟΣ
15 ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΣ 1911 36 17/4/1911 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Athinai ΕΓΓΑΜΟΣ
16 ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1912 18 30/12/1912 ΠΑΤΡΑ Kaiser Franz Josef I ΑΓΑΜΟΣ
17 ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 27 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
18 ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ 1914 18 24/4/1914 ΠΑΤΡΑ Pannonia ΑΓΑΜΟΣ
19 ΚΑΛΑΜΠΑΛΙΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1921 34 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
20 ΚΑΛΑΜΠΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 27 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
21 ΚΑΛΑΜΠΑΛΙΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1921 43 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
22 ΚΑΛΑΜΠΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1911 20 17/4/1911 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Athinai ΑΓΑΜΟΣ
23 ΚΑΛΑΜΠΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1914 23 3/6/1914 ΠΑΤΡΑ Saxonia ΕΓΓΑΜΟΣ
24 ΚΑΛΑΜΠΑΛΙΚΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ 1915 27 26/7/1915 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
25 ΚΟΛΑΡΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1921 45 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
26 ΚΟΛΑΡΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ 1910 31 27/4/1910 Naples Konig Albert ΕΓΓΑΜΟΣ
27 ΚΟΛΙΑΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 43 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
28 ΚΡΙΜΙΖΙΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 33 25/6/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
29 ΚΡΙΜΙΖΙΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 33 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
30 ΚΩΤΣΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1924 37 3/10/1924 LE HAVRE FRANCE Aquitania ΕΓΓΑΜΟΣ
31 ΚΩΤΣΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1914 36 4/3/1914 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Athinai ΕΓΓΑΜΟΣ
32 ΚΩΤΣΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1921 42 25/6/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
33 ΚΩΤΣΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1920 37 11/3/1920 ΠΑΤΡΑ Susqehanna ΕΓΓΑΜΟΣ
34 ΛΥΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1921 26 1/4/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
35 ΛΥΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1912 35 6/10/1912 LE HAVRE FRANCE Rochambeau ΑΓΑΜΟΣ
36 ΛΥΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1920 30 2/11/1920 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
37 ΛΥΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1920 40 26/2/1920 ΠΑΤΡΑ President Wilson ΕΓΓΑΜΟΣ
38 ΛΥΚΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1921 37 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
39 ΛΥΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 37 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
40 ΜΠΟΜΠΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 1921 50 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
41 ΜΠΟΜΠΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1916 42 19/1/1916 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
42 ΝΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1909 18 10/10/1909 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΑΓΑΜΟΣ
43 ΝΑΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1907 19 21/10/1907 ΠΕΙΡΑΙΑΣ NEUSTRIA ΑΓΑΜΟΣ
44 ΝΙΚΟΛΙΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 38 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
45 ΝΙΚΟΛΙΑΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ 1921 44 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
46 ΝΙΚΟΛΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1920 36 26/2/1920 ΠΑΤΡΑ President Wilson ΕΓΓΑΜΟΣ
47 ΝΙΚΟΛΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 43 1/8/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
48 ΠΑΓΩΝΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ 1911 20 25/3/1911 ΠΑΤΡΑ ARGENTINA ΑΓΑΜΟΣ
49 ΠΑΠΠΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1921 23
50 ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΣ 1921 49 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
51 ΣΑΡΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1920 40 10/4/1920 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
52 ΣΑΡΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1909 28
53 ΣΑΡΜΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1924 39 16/3/1924 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΠΑΪΡΟΝ ΕΓΓΑΜΟΣ
54 ΣΑΡΡΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1921 29 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander Ε
55 ΣΠΙΘΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1923 34 1/11/1923 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΠΑΪΡΟΝ ΕΓΓΑΜΟΣ
56 ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1914 19
57 ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 28 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
58 ΣΤΑΜΕΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1909 16 10/10/1909 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΑΓΑΜΟΣ
59 ΣΤΑΜΕΛΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1909 13 10/10/1909 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΑΓΑΜΟΣ
60 ΣΤΑΜΕΛΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ 1921 35 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
61 ΧΡΥΣΑΓΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 38 28/1/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
62 ΧΡΥΣΑΓΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1921 43 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
63 ΧΡΥΣΑΓΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 1921 33 25/6/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
64 ΧΡΥΣΑΓΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 1921 42 28/2/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ King Alexander ΕΓΓΑΜΟΣ
65 ΧΡΥΣΑΓΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1915 34 26/7/1915 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
66 ΧΡΥΣΑΓΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ 1921 40 25/6/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΕΓΓΑΜΟΣ
67 ΣΠΥΡΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1921 26 25/6/1921 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ
68 ΣΠΥΡΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ 1920 28 10/4/1920 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ

Ζαν-Λικ Γκοντάρ

Ζαν-Λικ Γκοντάρ:
Όλος ο κόσμος χρωστάει χρήματα στην Ελλάδα

Η είδηση πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων. Μια είδηση που έπρεπε να είναι πρωτοσέλιδο καθώς και πρώτη είδηση σε όλα τα τηλεοπτικά δελτία, για πολλές μέρες. Πρόκειται για τον διάσημο Γάλλο σκηνοθέτη Ζαν-Λικ Γκοντάρ και τις δηλώσεις του υπέρ της Ελλάδος σε συνέντευξή του που παρεχώρησε σε Γάλλο δημοσιογράφο.
Τάχθηκε υπέρ της Ελλάδας και του χρέους των ξένων προς αυτήν με αφορμή την προβολή της ταινίας του «Film Socialisme», στο 63ο κινηματογραφικό φεστιβάλ των Κανών. Ο ίδιος αρνήθηκε να πάει στις Κάνες, στέλνοντας ένα σημείωμα στον διευθυντή του φεστιβάλ, Τιερί Φρεμό, λέγοντας πως «ύστερα από τα προβλήματα του τύπου όπως το Ελληνικό δεν μπορούσα να είμαι μαζί σας στις Κάνες.» Λέγεται ότι είχε τηλεφωνήσει και στον πρόεδρο Σαρκοζί, λέγοντάς του ότι αν υπερηφανεύεται και για προγόνους του που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα και έχει και ο ίδιος –όπως καμαρώνει- ελληνική παιδεία, έχει χρέος να βοηθήσει τη χώρα του πολιτισμού, των επιστημών και των τεχνών που βάλλεται πανταχόθεν.
Παράλληλα, στη συνέντευξή του στο Γάλλο δημοσιογράφο, που δημοσιεύτηκε σε περιοδικό, ο Γκοντάρ αναφέρει τα ακόλουθα σχετικά με τις απόψεις του για την Ελλάδα:
«Πρέπει να ευγνωµονούµε την Ελλάδα. Το οξυγόνο που µας έδωσε πρέπει ως χρέος να αποπληρωθεί. Φιλοσοφία, Δηµοκρατία, Τραγωδία. Όλα προέκυψαν από την Ελλάδα. Ξεχνάµε ποια είναι η σχέση ανάµεσα στη Φιλοσοφία και την Τραγωδία. Χωρίς Σοφοκλή δεν θα υπήρχε Περικλής. Χωρίς τον Περικλή δεν θα υπήρχε Σοφοκλής. Ο τεχνολογικός κόσμος στον οποίο ζούμε τα χρωστά όλα στην Ελλάδα. Ποιος ανακάλυψε τη λογική; Ο Αριστοτέλης... Όλος ο κόσμος χρωστάει χρήματα σήμερα στον Ελλάδα. Θα μπορούσε να ζητήσει από το σημερινό κόσμο μας χιλιάδες εκατομμύρια για τα δικαιώματα του συγγραφέα και θα ήταν λογικό να της τα δώσουμε. Πάραυτα. Κατηγορούν τους Έλληνες ότι είναι και ψεύτες... Αυτό μου θυμίζει ένα παλιό συλλογισμό που είχα μάθει στο σχολείο. Ο Επαμεινώνδας είναι ψεύτης ή όλοι οι Έλληνες είναι ψεύτες, άρα ο Επαμεινώνδας είναι Έλληνας. Δεν έχουμε προχωρήσει καθόλου».

ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Ταγματάρχης Ιωάννης Βελισσαρίου

Οι σπάνιες φωτογραφίες είναι των γνωστών φωτογράφων Romaides – Zeitz. Παρουσιάσθηκαν στην ιστοσελίδα filiati.blogspot

21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913
ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ.

Κάθε χρόνο τα θρυλικά Γιάννινα γιορτάζουν με ιδιαίτερη λαμπρότητα την Επέτειο της Απελευθέρωσης από το πολύχρονο Τούρκικο Ζυγό। Στις εορταστικές εκδηλώσεις θα παραστεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ। Παπούλιας. Οι τοπικές εφημερίδες κάθε χρόνο αφιερώνουν πολλές σελίδες για να αναφερθούν στο γεγονός της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων. Όπως είναι γνωστό οι Τούρκοι ανέλαβαν τα Γιάννινα το 1431 και παρά τις κατά καιρούς σημαντικές ελληνικές εξεγέρσεις, έμειναν σκλαβωμένα μέχρι το 1913.
Πρωταγωνιστής της απελευθέρωσης αυτής ήταν ο Κυμαίος ταγματάρχης Ιωάννης Βελισσαρίου.
Ας δούμε τα γεγονότα της εποχής μέσα από το άρθρο του Αναστασίου Μπίγγου στην εφημερίδα Πρωινός Λόγος.
Κάθε χρόνο τα θρυλικά Γιάννενα γιορτάζουν με λαμπρότητα την επέτειο της Απελευθέρωσης από τον πολύχρονο σκοτεινό τουρκικό ζυγό.
Ας θυμηθούμε για λίγο τις καθοριστικές και δύσκολες εκείνες ημέρες. Από την 7η Ιανουαρίου 1913 οι ελληνικές δυνάμεις, υποστηριζόμενες από πεζικό και βαρύ πυροβολικό, άρχισαν συντονισμένες επιθέσεις κατά των οχυρών που κατείχαν οι Τούρκοι στην Ήπειρο. Στο τέλος του ίδιου μήνα ήρθε στην Ήπειρο ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, για να σχηματίσει προσωπική αντίληψη γύρω από την κατάσταση του Μετώπου. Σε συζητήσεις με τον Αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο προσδιόρισε τους τρόπους με τους οποίους οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα εξυπηρετούσαν αποτελεσματικά τις πολιτικές προθέσεις της Κυβέρνησης. Έθεσε στη διάθεση του Κωνσταντίνου το 4ο Σύνταγμα(της 4ης Μεραρχίας) για δράση στην περιοχή Μετσόβου και την 3η Μεραρχία της περιοχής Κορυτσάς για επιθετικές ενέργειες στα νώτα των Τούρκων. Ο Στρατός της Ηπείρου ενισχύθηκε ακόμη και με νέες μονάδες Ιππικού και Πυροβολικού.
Στις 16 Φεβρουαρίου καταρτίστηκε το τελικό Σχέδιο επίθεσης, σύμφωνα με το οποίο η Στρατιά Ηπείρου χωριζόταν σε 2 Τμήματα. Η Ταξιαρχία Μετσόβου και οι Μεραρχίες 6η και 8η υποστηριζόμενες από βαρύ και πεδινό πυροβολικό θα κάλυπταν το Μέτωπο μέχρι το Χάνι Μπιζανίου. Στο Τμήμα αυτό είχε ανατεθεί η διενέργεια παραπλανητικής επίθεσης στο αριστερό της εχθρικής παράταξης. Το δεύτερο Τμήμα (χωρισμένο σε 3 φάλαγγες και συγκροτούμενο από την 4η Μεραρχία, το Απόσπασμα της Ολύτσικας και ενισχύσεις του πρώτου Τμήματος) θα ενεργούσε την κύρια επίθεση στο Μέτωπο της Μανωλιάσσας. Γενική εφεδρεία ορίστηκε το Σύνταγμα Ιππικού και οι υπόλοιπες Μονάδες του Πυροβολικού. Σχέδιο προέβλεπε παράλληλες αποβατικές επιχειρήσεις στους Αγίους Σαράντα, για να αποκλειστεί μετακίνηση της 13ης τουρκικής Μεραρχίας προς τα Γιάννινα.
Στις 19 Φεβρουαρίου το ελληνικό Πυροβολικό άρχισε να βάλλει ασταμάτητα κατά των εχθρικών πυροβολείων και των κυριοτέρων χαρακωμάτων του τουρκικού πεζικού. Οι Τούρκοι ανταπάντησαν με το σύνολο των πυροβόλων του Μπιζανίου, χωρίς όμως ιδιαίτερα αποτελέσματα και προς το μεσημέρι σταμάτησαν.
Η γενική επίθεση των ελληνικών δυνάμεων εκδηλώθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της επομένης. Η 2η Μεραρχία κατέλαβε θέσεις στον τομέα Αυγό και η Ταξιαρχία Μετσόβου το Κοντοβράκι. Η 1η και 3η φάλαγγα του Α' Τμήματος Στρατιάς κατέλαβαν τα υψίστης στρατηγικής σημασίας υψώματα του Καστρίου, του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Νικολάου και της Τσούκας, ύστερα από μεγάλο και σκληρό αγώνα. Η 2η φάλαγγα του Τμήματος κινήθηκε δια μέσου της Μανωλιάσας καταδιώκοντας τους υποχωρούντες Τούρκους προς την κατεύθυνση Ιωαννίνων και κατέλαβε την κοιλάδα Δωδώνης, φτάνοντας μέχρι τον Αγιο Νικόλαο. Συνεχίζοντας την προέλαση έφτασε στη Ραψίστα, όπου ανέτρεψε την τουρκική αντίσταση. Μάλιστα δυο τολμηροί και γενναίοι αξιωματικοί, ο ξακουστός Ιατρίδης, και ο ατρόμητος Βελισσαρίου (Διοικητές των Ταγμάτων 8ου και 9ου αντίστοιχα), συνέχισαν την καταδίωξη του εχθρού μέσα στη βαλτώδη πεδιάδα της Ραψίστας και το βράδυ έφτασαν στους λόφους του Αγίου Ιωάννη Μπουνίλας, όπου εγκατέστησαν προφυλακές για ασφάλεια και έκοψαν τα καλώδια τηλεφώνων και τηλεγράφων, νεκρώνοντας έτσι την επικοινωνία Ιωαννίνων - Μπιζανίου.
Ο Εσάτ Πασάς, που δεν έπαιρνε πια ειδήσεις από το Μπιζάνι, υποψιάστηκε ότι ο Ελληνικός Στρατός είχε προελάσει μέχρι τα Γιάννινα και ανακοίνωσε στις 8 το βράδυ στον Μητροπολίτη Γερβάσιο και στους Προξένους ότι θεωρούσε πλέον μάταιη κάθε αντίσταση και τους παρακάλεσε να μεσολαβήσουν για την παράδοση της πόλης. Οι Πρόξενοι ανακοίνωσαν στον Κωνσταντίνο τον μεσολαβητικό ρόλο που τους ανέθεσε ο Εσάτ Πασάς με έγγραφο που στάλθηκε με τους αξιωματικούς Ρεούφ βέη (ανεψιό του Εσάτ) και Ταλαάτ βέη (υπασπιστή του Εσάτ), που τους συνόδευε ο Επίσκοπος Δωδώνης ως εκπρόσωπος της Μητρόπολης. Μαζί με τον Ταγματάρχη Βελισσαρίου οδηγήθηκαν στις 2 το πρωί της 21ης Φεβρουαρίου στο Γενικό Στρατηγείο στο Χάνι του Εμιν Αγά. Ύστερα από σύντομη συζήτηση με τον Κωνσταντίνο συμφώνησαν την παράδοση της πόλης και του τουρκικού στρατού και εφοδιασμένοι με τους όρους του Γενικού Στρατηγείου για την παράδοση των οχυρών και των τουρκικών δυνάμεων, οδηγήθηκαν πίσω στα Γιάννινα. Στις 5.30 ακριβώς δόθηκε από το Γενικό Στρατηγείο Διαταγή κατάπαυσις του πυρός σε όλα τα Μέτωπα.
Τα Γιάννινα ήταν ελεύθερα, όπως ελεύθερη θα ήταν σε λίγο και ολόκληρη η πολύπαθη Ήπειρος. Η δημοτική μούσα επάξια τραγούδησε:

Τα πήραμε τα Γιάννινα μάτια
πολλά το λένε
μάτια πολλά το λένε όπου γελούν
και κλαίνε.
Το λέν' πουλιά των Γρεβενών κι
αηδόνια του Μετσόβου
που τα σκιάζαν η παγωνιά κι
ανατριχίλα φόβου.
Το λέν' οι χτύποι κι οι βροντές το
λένε κι οι καμπάνες,
το λένε κι οι χαρούμενες κι οι
μαυροφόρες μάνες.
Το λένε κι οι Γιαννιώτισσες που
ζούσαν χρόνια βόγγου
το λένε κι οι Σουλιώτισσες κι οι
βράχοι του Ζαλόγγου.

Περισσότεροι από 20.000 Τούρκοι της περιοχής Ιωαννίνων-Μπιζανίου αιχμαλωτίστηκαν από τον γενναίο Ελληνικό Στρατό (μετά από την παράδοση των Ιωαννίνων).
Ακολούθησε μετάβαση Συντάγματος Ιππικού για την κατάληψη της πολυθρύλητης πόλης. Μαζί ήταν και οι απεσταλμένοι Επιτελείς του Κωνσταντίνου για την υπογραφή του Πρωτοκόλλου παράδοσης, το οποίο έφεραν το απόγευμα επιστρέφοντας στο Γενικό Στρατηγείο του Εμίν Αγά.
Το χαρμόσυνο και πολυπόθητο αυτό γεγονός της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων χαιρετίστηκε επάξια με πανηγυρισμούς από όλους τους Έλληνες, ιδιαίτερα όμως από τους Ηπειρώτες, των οποίων τα όνειρα και οι πόθοι αιώνων για απελευθέρωση επί τέλους πραγματοποιήθηκαν.
Την επομένη (22 Φεβρουαρίου) ο ένδοξος Ελληνικός Στρατός εισήλθε θριαμβευτής στην πόλη των Ιωαννίνων και η προσοχή ήταν πράγματι αποθεωτική. Η πόλη των Γραμμάτων και των θρύλων σημαιοστολισμένη πανηγύριζε και ζητωκραύγαζε με ασυγκράτητο ξέσπασμα ενθουσιασμού για τη μεγάλη νίκη.
Έχουμε λοιπόν ιερή υποχρέωση να διατηρήσουμε πάντοτε θαλερό και ανθισμένο το δέντρο της Λευτεριάς που οι αξιοθαύμαστοι γενναίοι μας πρόγονοι φύτεψαν και πότισαν με το αίμα τους। Έτσι θα είμαστε αντάξιοι των θυσιών εκείνων που μας κληροδότησαν το πολύτιμο αγαθό της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, για την οποία ο Εθνικός μας Ποιητής τονίζει:

Απ' τα κόκκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά।

ΟΙ ΜΑΣΚΑΡΑΔΕΣ

ΟΙ ΜΑΣΚΑΡΑΔΕΣ

Μόλις έφθασε από την επαρχίαν του δια πρώτη φορά εις την Αθήνα, εζήτησε να του δείξουν ένα μπαλ – μασκέ για να διασκεδάσει।
Του είπαν:
- Να πηγαίνεις ίσια – ίσια στην οδό Σταδίου, όπου θα βρεις το «ΒΑΡΙΕΤΕ». Είναι ένα μεγάλο σπίτι μ΄ ένα ηλεκτρικό γλόμπο απ’ έξω.
Έτσι έκανε. Άρχισε ν’ ανεβαίνει την οδό Σταδίου. Το «ΒΑΡΙΕΤΕ» δεν είχε ανάψει ακόμη τον ηλεκτρικόν του γλόμπο και ο επαρχιώτης επροχώρησε πολύ, μέχρις ότου έφθασε προ της Βουλής, που εφωτίζετο έξω από ηλεκτρικόν φώς.
- Και είπε:
- Α! εδώ θα είναι δίχως άλλο.
Ανέβη. Είδε να τρέχουν εις τους διαδρόμους δεξιά και αριστερά, διότι εγένετο ένστασις απαρτίας.
- Θα έχει αρχίσει η διασκέδασις είπεν καθ’ εαυτόν και εζήτησε να του δείξουν την σάλα.
Όταν εμπήκε, προ του εκτυλιχθέντος ενώπιόν του πανοράματος, ανεφώνησεν ένθους:
- Πω! Πω: Μασκαράδες …………..

ΜΠΟΥΡΜΠΟΥΛΑΣ
20-2-1894
Δημοσίευμα της εφημερίδας ΣΚΡΙΠ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Χριστούγεννα
Από την εγκυκλοπαίδεια ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

Τα Χριστούγεννα (σύνθετη λέξη της δημοτικής Χριστού + γέννα) δηλώνουν την ετήσια εορτή της γέννησης του Χριστού και κατ΄ επέκταση το σύνολο των εορτών από της Γεννήσεως μέχρι των Θεοφανίων ("Γιορτές των Χριστουγέννων").
Το χρονικό διάστημα που περικλείει τις γιορτές των Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς και Θεοφανίων, ονομάζεται στη λαογραφία και Δωδεκαήμερο.
Ιστορία του εορτασμού των Χριστουγέννων
Οι ιστορικές πηγές υποδεικνύουν ότι ο εορτασμός των Χριστουγέννων άρχισε να τηρείται στη Ρώμη γύρω στο 335, αν και κάποιοι ερευνητές βασιζόμενοι σε αρχαίους ύμνους με χριστουγεννιάτικη θεματολογία θεωρούν ότι τα πρώτα βήματα που οδήγησαν στον εορτασμό αυτό έγιναν μέσα στον 3ο αιώνα. Η παράδοση θεωρεί ότι η αρχαιότερη ομιλία για τη γιορτή των Χριστουγέννων εκφωνήθηκε από τον Μέγα Βασίλειο στην Καισάρεια της Καππαδοκίας το έτος 376 μ.Χ.
Επί Πάπα Ιουλίου Α' (336-332) τα Χριστούγεννα σταμάτησαν να γιορτάζονται μαζί με τα Θεοφάνεια και θεσπίσθηκε ως επέτειος η 25 Δεκεμβρίου κατόπιν έρευνας των αρχείων της Ρώμης, όπως πιστεύεται, επί της απογραφής που έγινε επί αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, σε συνδυασμό με υπολογισμό ρήσης του Ευαγγελίου (το οποίο και συνέτεινε) του Προδρόμου λεχθείσα περί τον Χριστόν:"Εκείνος δει αυξάνειν, εμέ δε ελατούσθαι" (Ιωάνν. γ'30). Με βάση αυτή την υποθετική πηγή, η Γέννηση του Χριστού ορίσθηκε κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο όπου και αρχίζει η αύξηση των ημερών. Στον καθορισμό της 25ης Δεκεμβρίου ως ημερομηνίας εορτασμού συντέλεσαν προφανώς η μεγάλη εθνική εορτή του "ακατανίκητου" θεού Ήλιου (Dies Natalis Solis Invicti) και ο εορτασμός των γενεθλίων του Μίθρα που ήταν διαδεδομένα σε όλη την επικράτεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας με την έννοια ότι η επιλογή αυτής της ημέρας ως ημέρας γέννησης του Χριστού είχε να κάνει με την προσπάθεια αντικατάστασης των παγανιστικών (μη χριστιανικών) γιορτών που τηρούνταν εκείνον τον καιρό, όπως τα Σατουρνάλια και τα Μπρουμάλια
Συνεπώς, όταν ο Χριστιανισμός έγινε η επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας, προσπάθησε να απορροφήσει και να δώσει νέα διάσταση και νέα σημασία σε πανάρχαια λατρευτικά έθιμα και λατρευτικές συνήθειες αιώνων. Πάντως, παρά τις απαγορεύσεις της εκκλησίας για πολλές από τις εκδηλώσεις που τελούνταν στην αντίστοιχη του Δωδεκαημέρου περίοδο ή τις νομοθεσίες, αυτές διατηρήθηκαν κυρίως στην ύπαιθρο. καθ' όλη την διάρκεια των ρωμαϊκών αυτοκρατορικών χρόνων, μέχρι τον 5ο μ.Χ. αιώνα. Σε μεταγενέστερη εποχή πολλά από τα έθιμα τους (ανταλλαγή δώρων, γλέντια, χαρτοπαίγνια κ.ο.κ.) μεταβιβάστηκαν στον εορτασμό τής Πρωτοχρονιάς.
Στη Ρώμη το καλεντάρι των Φιλοκαλίων (354 μ.Χ.) περιλαμβάνει στην ημερομηνία της 25ης Δεκεμβρίου, απέναντι από την παγανιστική Natalis invicti, δηλ. "γέννηση του ακατανίκητου (ήλιου)", την φράση "VIII kaalitan nattis Christus in Bethleem Iudea".
Από τη Δύση ο εορτασμός της Γεννήσεως στις 25 Δεκεμβρίου πέρασε και στην Ανατολή γύρω στο 376. Το 386 ο Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρότρυνε την εκκλησία της Αντιόχειας να συμφωνήσει στην 25η Δεκεμβρίου ως ημέρα εορτασμού της Γέννησης. Τον καιρό του Αγ. Αυγουστίνου (354-430) η ημερομηνία της Γιορτής της Γέννησης είχε καθοριστεί, πάντως ο Αυγουστίνος την παραλείπει από τον κατάλογό του με τις σημαντικές χριστιανικές επετείους (PL 33.200).
Με τον χρόνο επεκράτησε σε όλο τον χριστιανικό κόσμο εκτός της Αρμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που συνεχίζει τον συνεορτασμό με τα Θεοφάνια.
Το 529 ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός απαγόρευσε την εργασία και τα δημόσια έργα κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων και τα ανακήρυξε δημόσια αργία. Ως το 1100, καθώς είχε επεκταθεί η δράση των ιεραποστολών στις παγανιστικές ευρωπαϊκές φυλές, όλα τα έθνη της Ευρώπης γιόρταζαν τα Χριστούγεννα. Εντούτοις, αργότερα, εξαιτίας της Μεταρρύθμισης απαγορεύτηκε ή περιορίστηκε κατά περιόδους η τήρησή του εορτασμού τους σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική, καθώς θεωρούνταν ότι περιλάμβανε σε μεγάλο βαθμό ειδωλολατρικά στοιχεία.
Εορτολόγιο
Της εορτής των Χριστουγέννων προηγείται νηστεία "τεσσαράκοντα ημερών" που αρχίζει από την εορτή του αποστόλου Φιλίππου (14 Νοεμβρίου). Η Υμνολογία της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας περιλαμβάνει λαμπρούς ύμνους για τη μεγάλη αυτή εορτή των διασημότερων υμνογράφων της Εκκλησίας όπως του Ρωμανού του Μελωδού, Ιωάννου του Δαμασκηνού, Κοσμά επισκόπου Μαϊουμά κ.ά.
Η ημέρα της εορτής του αποστόλου Φιλίππου, στις 14 Νοεμβρίου, στο λαϊκό καλαντάρι χαρακτηρίζεται ως Μικρή Αποκριά, γιατί από την επομένη αρχίζει η νηστεία των σαράντα ημερών για τα Χριστούγεννα, η οποία και λέγεται Μικρή Σαρακοστή. Αυτή η ημερομηνία σε πολλές χώρες της Ευρώπης και Αμερικής θεωρείται ως έναρξη των εορτών των Χριστουγέννων. Το χρονικό διάστημα που περικλείει τις γιορτές των Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς και Θεοφανείων, ονομάζεται Δωδεκαήμερο.
Η εορτή των Χριστουγέννων είναι η σημαντικότερη απο τις κινητές εορτές της Ορθοδόξου Εκκλησίας και γι' αυτό εχει προεόρτια και μεθέορτη περίοδο. Ολες τις σχετικές διατάξεις για τις ακολουθιες αυτες τις βρίσκει κανείς στο Τυπικό της.
Στη Δύση η εορτή των Χριστουγέννων εορτάζεται λαμπρότερα από εκείνη της Ανάστασης, σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην Ανατολή.
Βιβλική αφήγηση της γέννησης του Χριστού
Εκ των τεσσάρων Ευαγγελιστών μόνο ο Λουκάς και ο Ματθαίος αρχίζουν τις αφηγήσεις τους από τη Γέννηση του Ιησού. Οι δύο αυτές περιγραφές φέρονται να συμπληρώνουν η μία την άλλη. Ενώ πληρέστερη φέρεται του Λουκά. Από τον συνδυασμό των παραπάνω και άλλων πηγών, το ιστορικό έχει ως εξής:Επί Ρωμαίου Αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου και Ηγεμόνα Κυρήνιου της Συρίας , διατάχθηκε απογραφή πληθυσμού σε όλη την Αυτοκρατορία. (Λουκάς Β’ 1-3). Άγγελος Κυρίου επισκέφθηκε τον Ιωσήφ και τον ενημέρωσε για την Θεία Γέννηση του Θεανθρώπου εκ της Παρθένου Μαρίας (Ματθαίος Α’ 20). Τότε ο Ιωσήφ παρέλαβε την Μαρία και από την Ναζαρέτ ήλθαν στη Βηθλεέμ (της Ιουδαίας) που Βασιλεύς της περιοχής ήταν ο Ηρώδης ο Μέγας όπου και γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός (Ματθ. Β’ 1, - Λουκ. Β’ 4-7). Άγγελος Κυρίου εμφανίζεται σε ποιμένες αγγέλλοντας το χαρμόσυνο γεγονός ενώ πλήθος αγγέλων ψάλλουν «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία» (Λουκ. Β’ 8-14). Ενώ συμβαίνουν αυτά άστρο φωτεινό εξ Ανατολής οδηγεί τρεις Μάγους προς τα Ιεροσόλυμα που μετά συνάντηση με τον Βασιλέα Ηρώδη συνεχίζουν και φθάνουν στη Βηθλεέμ όπου μαζί με τους βοσκούς προσκυνούν τον Θεάνθρωπο προσφέροντας Χρυσόν Λίβανο και Σμύρνα. (Ματθ. Β’ 2-12).
Οι χριστιανοί θεωρούν ότι η γέννηση του Χριστού εκπληρώνει τις προφητείες των Εβραϊκών Γραφών και ότι ως Μεσσίας ήλθε για να λυτρώσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες τους.
Υμνογραφία Χριστουγέννων
Η Βυζαντινή υμνογραφία των εορτών των Χριστουγέννων χαρακτηρίζεται όχι μόνο πλούσια και πανηγυρική αλλά έχει και μεγάλη ποιητική αξία. Οι καταβασίες, τα μεγαλυνάρια, τα στιχηρά ιδιόμελα, τα κοντάκια των ύμνων, οι κανόνες εκφράζουν αισθήματα δέους και θάμβους, κατάνυξης και ευλάβειας. Οι μεγάλοι υμνογράφοι στους ύμνους τους συμπυκνώνουν σε απαράμιλλους στίχους όλη τη θεολογία της Εκκλησίας.

Απολυτίκιο Χριστουγέννων
«Ἡ Γέννησίς σου Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν
ἀνέτειλε τῷ κόσμῳ τὸ φῶς τὸ τῆς γνώσεως
ἐν αυτῇ γὰρ οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες
ὑπὸ ἀστέρος ἐδιδάσκοντο
Σὲ προσκυνεῖν τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης
καὶ Σὲ γινώσκειν ἐξ ὕψους ἀνατολήν
Κύριε δόξα Σοι.»

Κοντάκιο Χριστουγέννων
«Ἡ Παρθένος σήμεροντὸν Ὑπερούσιον τίκτει
καὶ ἡ Γῆ τὸ σπήλαιοντῷ ἀπροσίτῳ προσάγει
Ἄγγελοι μετὰ ποιμένων δοξολογοῦσι
Μάγοι δὲ μετὰ αστέρος ὁδοιποροῦσι
Δι’ ἡμᾶς γὰρ ἐγεννήθη παιδίον νέον
ὁ πρὸ αἰώνων Θεός.»

Ιστορική έρευνα της ημερομηνίας γέννησης του Ιησού Χριστού
Η ακριβής χρονολόγηση της ζωής του Ιησού είναι αδύνατη αφού οι υπάρχουσες μαρτυρίες που προέρχονται από την Καινή Διαθήκη χαρακτηρίζονται από χρονολογική ασάφεια και επίσης το αφετηριακό 1 μ.Χ. δεν εναρμονίζεται επακριβώς με τα γενικότερα ιστορικά δεδομένα των χρόνων εκείνων.
Το ημερολόγιο
Η γέννηση του Ιησού τοποθετείται γύρω στο 7 ή 6 π.Χ. ή μεταξύ του 4 ως 1 π.Χ. Αυτό συμβαίνει καθώς το σημερινό ημερολόγιο, στηρίζεται βασικά στους υπολογισμούς του μοναχού και αστρονόμου Διονυσίου του Μικρού, που κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ. καθόρισε με τα δεδομένα που είχε τότε, το έτος 754 από κτίσεως Ρώμης ως το χρόνο της γέννησης του Ιησού, αντί του έτους 747 όπως θα έπρεπε με τα σημερινά δεδομένα. Αυτό σημαίνει πως, αν σήμερα ήταν δυνατό να γίνει επανακαθορισμός του παγκόσμιου ημερολογίου, η αρχή του χριστιανικού ημερολογίου θα βρισκόταν επτά περίπου χρόνια νωρίτερα. Τη στιγμή αυτή, συμβαίνει το παράδοξο να θεωρούμε ότι εξαιτίας των λανθασμένων υπολογισμών, η γέννηση του Ιησού να τοποθετείται σε χρόνια προ Χριστού.
Οι πληροφορίες των Ευαγγελίων
Πέρα από αυτό, τα λίγα στοιχεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη κατά προσέγγιση χρονολόγηση της γέννησης του Ιησού, προέρχονται κυρίως από το Ευαγγέλιο του Λουκά και του Ματθαίου και αφορούν:
Τη γέννηση του Ιησού επί αυτοκράτορα Αυγούστου (Λουκ. 2,1), του οποίου η βασιλεία διήρκεσε για μεγάλο χρονικό διάστημα (27 π.Χ. - 14 μ.Χ.)
Τη γέννηση του Ιησού "εν ταις ημέραις Ηρώδου βασιλέως της Ιουδαίας" (Λουκ. 1,5), του οποίου επίσης η βασιλεία στην Ιουδαία ήταν από τις μακρότερες χρονικά (37-4 π.Χ.).
Στις περιγραφές για το άστρο της Βηθλεέμ (Ματθ. 2,2)
Στα γεγονότα της "πρώτης" απογραφής, η οποία "εγένετο ηγεμονεύοντος της Συρίας Κυρηνίου" (Λουκ. 2,2) (12-8 π.Χ. ή 8-6 π.Χ.)
Οι Μάγοι και ο Θάνατος του Ηρώδη
Το πιο γνωστό σημείο στην προσπάθεια προσέγγισης χρονολογικά της γέννησης του Ιησού, είναι ο θάνατος του Ηρώδη του Μεγάλου. Μπορεί να ειπωθεί με σχετική ακρίβεια ότι ο Ηρώδης πέθανε κατά το έτος 750 "από κτίσεως Ρώμης" (4 π.Χ.) ή λίγο πριν και στη συνέχεια κηρύχθηκε πένθος μιας εβδομάδας. Εφ' όσον ο Ιησούς, γεννήθηκε "εν ημέραις Ηρωδου του βασιλέως", πρέπει να γεννήθηκε σίγουρα πριν από το 750 "από κτίσεως Ρώμης" (4 π.Χ.) κατά το οποίο πέθανε ο Ηρώδης.
Αλλά το πρόβλημα είναι, πόσο πριν.
Λαμβάνοντες υπ' όψη τη διαταγή του Ηρώδη να φονευθούν τα νήπια στη Βηθλεέμ "από διετούς και κατωτέρω", υπολογίζεται ότι ο Ιησούς μπορεί να γεννήθηκε έως και δύο χρόνια πριν από τον θάνατο του Ηρώδη. Δηλαδή οι υπολογισμοί φτάνουν στο 6 π.Χ. υποθέτοντας ότι ο Ηρώδης θα επιμήκυνε τον σχετικό χρόνο για να είναι βέβαιος ότι μέσα σ' αυτό το χρονικό διάστημα θα είχε οπωσδήποτε γεννηθεί ο μελλοντικός βασιλιάς των Ιουδαίων. Εξάλλου κατά την ευαγγελική ρήση, αφού ο Ηρώδης κάλεσε τους Μάγους, τους έστειλε στη Βηθλεέμ, όπου συνάντησαν πλέον τον Ιησού ως "παιδίον" και όχι ως βρέφος. Συνεπώς, οι σχετικοί αυτοί υπολογισμοί οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο Ιησούς μάλλον θα γεννήθηκε σε χρονικό διάστημα δύο τουλάχιστο χρόνια πριν το θάνατο του Ηρώδη, δηλαδή περίπου το έτος 747 ή 748 "από κτίσεως Ρώμης" (7 ή 6 π.Χ.).
Το άστρο της Βηθλεέμ
Το άστρο της Βηθλεέμ, αν τελικά αφορούσε κάποιο αστρονομικό φαινόμενο, οδηγεί και πάλι στο έτος 747 από κτίσεως Ρώμης ή 7 π.Χ., αφού κατά τον Κέπλερ και άλλους αστρονόμους υπήρξε πράγματι τότε ένα παρόμοιο ουράνιο φαινόμενο που προκαλείται κατά τη συνάντηση των τριών πλανητών, του Κρόνου, του Δία και της Αφροδίτης. Στο φαινόμενο αυτό, μετά παρέλευση δύο ή τριών μηνών, ο Δίας δύει ή εξέρχεται από την τροχιά. Τότε παρατηρείται και πάλι το ίδιο έντονο φωτεινό φαινόμενο που παρουσιάζεται στην αρχή, σαν να εμφανίζεται εκ νέου.
Το γεγονός αυτό ταιριάζει με την παρατήρηση του Ματθαίου ότι οι Μάγοι πορευόμενοι προς τη Βηθλεέμ, "είδον" τον "αστέρα" και "εχάρησαν χαράν μεγάλην σφόδρα", προσθέτοντας ότι το "αστέρι" αυτό ήταν ίδιο με εκείνο "ον είδον εν τη Ανατολή" (Ματθ. 2,9-10). Καθώς ένα ταξίδι από τη Μεσοποταμία στην Παλαιστίνη με τα μέσα της εποχής απαιτούσε δύο ή τρεις μήνες, η χρονική αυτή απόσταση ταιριάζει με την αντίστοιχη φυσική κίνηση του πλανήτη Δία και τη διπλή εμφάνιση του κατά την είσοδο και έξοδο από την τροχιά συνάντησης με τους άλλους δύο πλανήτες.
Η απογραφή Κυρηνίου και οι δυσκολίες χρονολόγησης
Μετά την αποκάλυψη που είχε ο Ιωσήφ για τα συμβαίνοντα στην Μαρία, πέρασαν οι υπόλοιποι μήνες της αναμονής μέχρι το χρόνο του τοκετού. Τότε, "εγένετο εν ταις ημέραις εκείναις και εξήλθεν δόγμα παρά Καίσαρος Αυγούστου απογράφεσθαι πάσαν την οικουμένην" (Λουκ. 2,1). Από την ιστορία γνωρίζουμε, ότι ο αυτοκράτορας Αύγουστος είχε διατάξει και άλλοτε τέτοιες γενικής φύσεως απογραφές. Κατά συνέπεια, η αναφορά του Λουκά σε μια παρόμοια απογραφή δεν πρέπει να δημιουργεί προβλήματα. Η αναφορά, όμως, στη συγκεκριμένη αυτή απογραφή του Κυρηνίου, δημιουργεί δυσκολίες από πλευράς χρονολόγησης των γεγονότων της Καινής Διαθήκης, καθώς την εποχή στην οποία αναφέρεται η απογραφή του Ιωσήφ και της Μαρίας, στην ηγεμονία της Συρίας βρισκόταν ο Σέντιος Σατουρνίνος και όχι ο Κυρήνιος.
Μέσα από μελέτη των πηγών, προκύπτει ότι η πρώτη ηγεμονία του Κυρηνίου, αν υπήρξε, τοποθετείται μεταξύ των ετών 12-8 π.Χ. Η πρώτη λύση που δόθηκε στο πρόβλημα της χρονολόγησης ήταν να υποτεθεί πως ο Κυρήνιος εκτέλεσε την απογραφή προς το τέλος της θητείας του (8 π.Χ.), όπως διέταξε ο Αύγουστος Οκταβιανός. Η απογραφή αυτή επειδή ήταν η "πρώτη" που γινόταν στους Ιουδαίους διήρκεσε πολύ χρόνο και την έφερε εις πέρας, σύμφωνα και με τον Τερτυλλιανό, ο διάδοχος του στην ηγεμονία της Συρίας, ο Σέντιος Σατουρνίνος. Έτσι, οι μεν Ρωμαίοι ανέφεραν στα ρωμαϊκά έγγραφα το όνομα εκείνου που ολοκλήρωσε την απογραφή, του Σέντιου Σατουρνίνου, οι δε Ιουδαίοι, από τους οποίους άντλησε την πληροφορία ο Ευαγγελιστής Λουκάς, κράτησαν στη μνήμη τους το όνομα αυτού που την άρχισε και ο οποίος αργότερα, το 6-7 μ.Χ., διενήργησε και την άλλη απογραφή. Συνεπώς, αφού ο Ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρει "απογραφή πρώτη εγένετο", εννοείται ότι γνώριζε τη δεύτερη απογραφή του 6-7 μ.Χ. και χρησιμοποίησε το επίθετο "πρώτη" σε αντιδιαστολή προς τη δεύτερη απογραφή. Η απογραφή, επομένως, που αναφέρει ο Λουκάς πρέπει να αποφασίσθηκε την περίοδο 12 π.Χ. έως 8 π.Χ. και να συνδέθηκε με το όνομα του Κυρήνιου αντί του Σατουρνίνου.
Η δεύτερη λύση, που προτείνεται, είναι εκείνη η οποία δέχεται μεν επί Κυρηνίου την αρχή της απογραφής περί το 9 π.Χ., η πρακτική ολοκλήρωση της όμως, ιδιαίτερα στις περιοχές της Συρίας, Παλαιστίνης κ.λπ., πραγματοποιήθηκε από το διάδοχο του, Σατουρνίνο, έξαρχο της Συρίας από το 8-6 π.Χ. Αλλά η απογραφή συνέχιζε να ονομάζεται "απογραφή Κυρηνίου" εξαιτίας σχετικού διατάγματος, και προς την οποία είναι σύμφωνο το σχετικό κείμενο του Λουκά.
Ως τρίτη λύση έχει προταθεί η συνύπαρξη δύο έξαρχων σε κάποια περιοχή, σύμφωνα με πρακτική της εποχής εκείνης, ιδιαίτερα κατά την περίοδο διαδοχής, για ενημέρωση και ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας. Μπορεί έτσι να υποτεθεί ότι κατά τη χρονική περίοδο μεταξύ των ετών 8-6 π.Χ., κατά τό σύστημα της συνδιοίκησης υπάρχουν στην εξαρχία της Συρίας δύο αξιωματούχοι, ο Κυρήνιος και ο Σατουρνίνος, εκδοχή που προσφέρει μία ακόμη λύση στο πρόβλημα της απογραφής.
Η σφαγή των νηπίων
Το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης του Χριστού, κατά τον Ευαγγελιστή Ματθαίο, κλείνει με το θλιβερό συμβάν της σφαγής των νηπίων "υπό του Ηρώδου αναιρεθέντα", τα οποία σύμφωνα με το το εορτολογικό Συναξάρι της Ορθόδοξης Εκκλησίας ανέρχονται σε 14.000 αν και στα ιερά κείμενα δεν υπάρχει καμιά αναφορά αριθμητικής φύσης. Από πλευράς καθαρά ιστορικής ακρίβειας, τα γεωγραφικά και πληθυσμιακά δεδομένα της εποχής εκείνης οδηγούν στο συμπέρασμα ότι στη Βηθλεέμ και τα περίχωρα της θα ζούσαν τότε περίπου 1.000 κάτοικοι κι επομένως τα άρρενα νήπια "διετούς και κατωτέρω" δεν θα ξεπερνούσαν τα 30 με 40, ίσως και λιγότερα. Για το λόγο αυτό, θεωρείται λογικό από κάποιους ερευνητές να μην αναφέρει το γεγονός ο Ιώσηπος.
Λαογραφία
Σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο τα Χριστούγεννα αναγνωρίζονται ως εθνικές διακοπές. Στις 26 Ιουνίου του 1870 η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής αναγνώρισε τα Χριστούγεννα ως ομοσπονδιακές διακοπές. Η ημέρα των Χριστουγέννων είναι η μόνη κοινή επίσημη αργία σε όλους τους λιμένες του κόσμου.
Στις κυρίως Χριστιανικές χώρες, τα Χριστούγεννα είναι η σημαντικότερη οικονομικά περίοδος διακοπών του έτους και επίσης γιορτάζονται σαν κοσμικές διακοπές σε πολλές χώρες με μικρούς Χριστιανικούς πληθυσμούς. Χαρακτηρίζονται κατά ένα μεγάλο μέρος με την ανταλλαγή δώρων μέσα στις οικογένειες και από τα δώρα που φέρνει ο Άγιος Βασίλης (για τους ορθόδοξους) ή Santa Claus (για το Δυτικό κόσμο), ένας μεγάλος εύθυμος άντρας με μια άσπρη γενειάδα. Οι τοπικές και περιφερειακές παραδόσεις των Χριστουγέννων είναι ακόμα πιο πλούσιες και ποικίλες παρά τη μεγάλη επιρροή των Αμερικάνικων ή Βρετανικών Χριστουγεννιάτικων μοτίβων που διαδίδονται μέσω της λογοτεχνίας, της τηλεόρασης και άλλων μέσων.
Έθιμα - Λαογραφία
Γενικά τα έθιμα στις "εορτές των Χριστουγέννων" προέρχονται από ένα συνδυασμό θρησκευτικών (χριστιανικών και πρότερων), και λαϊκών παραδόσεων που εορτάζονται κυρίως από τους χριστιανούς της Ευρώπης και Αμερικής αλλά και από άλλους λαούς μη χριστιανικούς (Κινέζοι, Ιάπωνες κλπ). Στην Ελλάδα συνδυάζονται διεθνή έθιμα όπως ο Άϊ Βασίλης και η υποδοχή του νέου έτους με ελληνικά έθιμα όπως το πρωτοχρονιάτικο ρόδι και ιστορίες με καλικάντζαρους. Κάθε χώρα έχει τα ιδιαίτερα Χριστουγεννιάτικα έθιμά της.
Ανταλλαγή δώρων
Σημαντικότατο έθιμο στις γιορτές των Χριστουγέννων είναι η ανταλλαγή δώρων. Ιδιαίτερα για τα παιδιά, η εποχή των Χριστουγέννων είναι αυτή κατά την οποία λαμβάνουν σημαντικό αριθμό δώρων από τους γονείς και συγγενείς τους, αλλά και από τον Άϊ Βασίλη, ο οποίος κατά τη διεθνή παράδοση φέρνει τα δώρα κατεβαίνοντας από την καμινάδα του σπιτιού και τα τοποθετεί μέσα στις κάλτσες που είναι κρεμασμένες μπροστά από το τζάκι (κάλτσες των δώρων).
Χριστουγεννιάτικα τραγούδια
Σημαντικά έθιμα στις εορτές των Χριστουγέννων θεωρούνται τα Κάλαντα Χριστουγέννων, τα κάλαντα Πρωτοχρονιάς και τα κάλαντα Φώτων που ψάλλουν συνήθως μικρά παιδιά. Επίσης πολύ δημοφιλή είναι και τα Χριστουγεννιάτικα τραγούδια (διεθνή και εθνικά).
Χριστουγεννιάτικη διακόσμηση
Κύρια έθιμα στη διακόσμηση είναι ο στολισμός του δένδρου των Χριστουγέννων (διεθνές), η απεικόνιση Φάτνη της Γεννήσεως ή Φάτνη των αλόγων, το Αλεξανδριανό ή Αστέρι της Βηθλεέμ (διεθνές), το χριστουγεννιάτικο καράβι (ελληνική συνήθεια που έχει σχέση με την ενασχόληση των Ελλήνων με τη θάλασσα, αλλά και εκκλησιαστική αναφορά - η Εκκλησία συχνά συμβολίζεται με πλοίο), ο στολισμός τα φώτα των Χριστουγέννων (διεθνές) και το χριστουγεννιάτικο ημερολόγιο. Στην Ελλάδα το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο στολίστηκε στα βασιλικά ανάκτορα όταν ήταν βασιλιάς ο Όθωνας.
Φαγητά των Χριστουγέννων
Την περίοδο των Χριστουγέννων στην Ελλάδα προετοιμάζονται (και καταναλώνονται) ιδιαίτερα φαγητά και γλυκά, όπως η γαλοπούλα, το χριστόψωμο, η βασιλόπιτα, τα μελομακάρονα, οι κουραμπιέδες κλπ. που συμπληρώνουν το πατροπαράδοτο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Τοπικά έθιμα σε περιοχές της Ελλάδας
Στο διήγημα του "Τα χριστουγεννιάτικα τσαρούχια" ο Γ. Αθάνας έχει δώσει παραστατικά τη χρησιμότητα του εθίμου του σφαξίματος του χοίρου στην οικιακή οικονομία της Ρούμελης και όχι μόνο:
"Στα μέρη μας, γράφει, σφάζουνε τα θρεφτά γουρούνια την παραμονή των Χριστουγέννων. [...] το πετσί τους γδέρνεται, αλατίζεται και απλώνεται στον ήλιο. Απ' αυτήν βγαίνουν τα γουρνοτσάρουχα της φαμελιάς. Το πάχος γίνεται γλίνα, οι χοντράδες γίνονται τσιγαρήθρες, κι έπειτα μένουν τα κόκκαλα για μαγειρευτά, τα εντόσθια για πηχτές και για ματιές, το κρέας για λουκάνικα και για παστουρμά. Μ' ένα καλό γουρούνι περνάει τον υπόλοιπο χειμώνα η φτωχοφαμελιά".
Στη Θεσσαλία, στη Ρούμελη, στο Μωριά αλλά και στη Νησιωτική Ελλάδα, κυρίως του Αιγαίου, χαρακτηριστικά της γιορτής των Χριστουγέννων ήταν το διαρκές άναμμα της φωτιάς (κρατάει όλο το Δωδεκαήμερο) που έχει αποτρεπτικό χαρακτήρα κατά των καλικάντζαρων και των κακών πνευμάτων και το σφάξιμο και μαγείρεμα του γουρουνιού. Όσοι δεν είχαν γουρούνι σφάζανε γίδα ή πρόβατο. Στόλιζαν το σπίτι με κλαδιά κέδρων και αγριοκερασιάς. Δεν λούζονταν, γιατί το θεωρούσαν γρουσουζιά, κι έβαζαν ένα αγοράκι να κάνει ποδαρικό.
Η αναπαράσταση της φάτνης
Η γνωστή αναπαράσταση με τους μάγους να επισκέπτονται τον νεογέννητο Ιησού στη φάτνη μάλλον είναι πάντως ιστορικά ανακριβής, καθώς η Καινή Διαθήκη λέει ότι η επίσκεψή τους έγινε "εις την οικίαν" όπου βρισκόταν το "παιδίον" με τη Μαρία (Ματθ. 2:11). Αν το "παιδίον" σημαίνει παιδάκι ή αγοράκι τότε η λεπτομέρεια αυτή εξηγεί γιατί ο Ηρώδης διέταξε να θανατωθούν τα νήπια "από διετούς και κατωτέρω", και όχι απλώς τα βρέφη (Ματθ. 2:16). Κατ' άλλους, απλώς ο Ηρώδης έβαλε χρονικά όρια ασφαλείας για να επιτύχει με βεβαιότητα το σκοπό του.
Για τους Ευρωπαίους και τους Βορειοαμερικανούς, το γεγονός της γέννησης του Χριστού συνδέθηκε με χιόνια και έλατα, που βέβαια δεν υπάρχουν στην Παλαιστίνη.
Έθιμα στη Βηθλεέμ
Η Βηθλεέμ όσο και τα Ιεροσόλυμα είναι οι πόλεις όπου γιορτάζονται τρεις φορές τα Χριστούγεννα.
Οι Καθολικοί και οι Διαμαρτυρόμενοι γιορτάζουν τα Χριστούγεννα την 25η Δεκεμβρίου σύμφωνα με το νέο Γρηγοριανό ημερολόγιο, ενώ
οι Ελληνορθόδοξοι στις 7 Ιανουαρίου του νέου έτους, ημερομηνία που αντιστοιχεί στις 25 Δεκεμβρίου κατά το Ιουλιανό ημερολόγιο.
Η Αρμενική Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει τα Χριστούγεννα μαζί με τα Θεοφάνια στις 19 Ιανουαρίου, ημερομηνία που αντιστοιχεί στις 6 Ιανουαρίου κατά το Ιουλιανό ημερολόγιο.
Σήμερα στη γενέτειρα του Χριστού κατοικούν περίπου 35.000 Μουσουλμάνοι και 15.000 Χριστιανοί.
Νηστεία Χριστουγέννων
Πριν τα Χριστούγεννα στην ορθόδοξη εκκλησία προηγείται νηστεία 40 ημερών, η Σαρακοστή των Χριστουγέννων ή Μικρή Σαρακοστή, η οποία είναι λιγότερο αυστηρή από αυτήν του Πάσχα. Η ημέρα της εορτής του Αποστόλου Φιλίππου, στις 14 Νοεμβρίου, τελευταία μέρα πριν τη Σαρακοστή, στο λαϊκό καλαντάρι χαρακτηρίζεται ως Μικρή Αποκριά. Αυτή η ημερομηνία σε πολλές χώρες της Ευρώπης και Αμερικής θεωρείται ως έναρξη των εορτών των Χριστουγέννων.
Οικονομική σημασία των Χριστουγέννων
Στο σύγχρονο κόσμο τα Χριστούγεννα έχουν ιδιαίτερη σημασία για την καταναλωτική αγορά. Όλα σχεδόν τα έθιμα με κυριότερο αυτό της ανταλλαγής δώρων δημιουργούν σημαντική διακίνηση προϊόντων. Σε κάποια καταστήματα δε όπως αυτά που πουλάνε παιχνίδια, ο όγκος πωλήσεων κατά τη διάρκεια των γιορτών των Χριστουγέννων λέγεται ότι αγγίζει το μισό των ετήσιων πωλήσεων.